Gợi ý cách viết đoạn văn 200 chữ gọn mà đủ ý trong đề thi tuyển sinh lớp 10

Khi viết đoạn văn nghị luận văn học khoảng 200 chữ trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10, một lỗi rất thường gặp là viết quá dài. Nhiều em nghĩ rằng viết càng nhiều thì bài càng chắc điểm, nhưng thực ra điều đó chưa hẳn đúng.

Một đoạn văn dài mà lan man, lặp ý, thiếu trọng tâm hoặc làm mất thời gian cho các phần khác thì chưa chắc đã hiệu quả. Vì vậy, các em cần hiểu đúng yêu cầu về dung lượng để chủ động kiểm soát bài viết của mình.

Hiểu đúng cụm từ "khoảng 200 chữ" trong câu lệnh

Trước hết, cụm từ "khoảng 200 chữ" trong câu lệnh không có nghĩa là phải đúng tuyệt đối 200 chữ. Theo cách chấm phổ biến, bài viết vẫn có độ co giãn nhất định; trên thực tế, các em nên viết nhỉnh hơn 200 chữ một chút và không nên vượt quá 300 chữ.

Trong lúc thi, không thể vừa viết vừa đếm số chữ, vì thế các em cần có cách ước lượng nhanh. Với giấy thi thông thường, một dòng thường vào khoảng 15 chữ, nên đoạn văn 200 chữ thường chiếm chừng 20 dòng, tương đương khoảng hai phần ba một mặt giấy thi.

Nắm được mốc này, các em sẽ dễ tự điều chỉnh hơn: nếu thấy đoạn văn đã gần kín cả trang mà vẫn chưa dừng lại, rất có thể mình đang viết quá dài.

Cách viết gọn mà vẫn đủ ý qua việc "dồn nén thông tin"

Muốn viết gọn mà vẫn đủ ý, điều quan trọng nhất là phải biết "dồn nén thông tin". Nói cách khác, một câu có thể đảm nhận hai nhiệm vụ nếu được viết khéo.

Chẳng hạn, thay vì tách riêng một câu giới thiệu tác giả, tác phẩm rồi thêm một câu nêu chủ đề, ta có thể gộp lại thành một câu duy nhất. Cách viết ấy vừa tiết kiệm chữ, vừa giúp mở đoạn đi thẳng vào trọng tâm, tạo cảm giác chắc gọn.

Bên cạnh đó, khi dung lượng bị giới hạn, các em cũng không cần ôm đồm quá nhiều ý. Thông thường, chỉ cần hai ý phân tích rõ ràng, có bằng chứng tiêu biểu, là đã đủ tạo nên một đoạn văn đạt yêu cầu. Ít ý nhưng phân tích trúng và trọn vẹn vẫn tốt hơn nhiều so với nhiều ý mà ý nào cũng nhạt nhoà, hời hợt.

Rút gọn bằng chứng và lời văn phân tích

Một cách rút gọn rất hiệu quả khác là tinh giản phần trích dẫn. Nhiều em mất quá nhiều chữ chỉ vì chép nguyên cả câu thơ, thậm chí cả khổ thơ. Trong một đoạn văn ngắn, điều đó thường không cần thiết.

Các em có thể chỉ nhắc đến "dòng thơ đầu", "dòng thơ thứ hai", hoặc trích một cụm từ then chốt. Như vậy, bằng chứng vẫn hiện diện mà số chữ lại giảm đi đáng kể.

Đồng thời, cũng cần mạnh dạn lược bỏ những chỗ diễn đạt dài dòng, những ý đã nói rồi nhưng tiếp tục lặp lại dưới hình thức khác. Trong đoạn văn 200 chữ, ngắn gọn không đồng nghĩa với sơ sài; ngược lại, đó là biểu hiện của sự chọn lọc.

Lựa chọn cấu trúc đoạn văn phù hợp

Về mặt cấu trúc, nếu cần viết gọn, các em có thể sử dụng đoạn diễn dịch, tức là mở đầu bằng câu nêu luận điểm rồi triển khai các ý để làm sáng tỏ luận điểm ấy. Cách viết này giúp đoạn văn đi thẳng vào vấn đề và không bắt buộc phải có một câu kết quá dài.

Ngược lại, nếu viết theo kiểu Tổng - Phân - Hợp, các em rất dễ tốn thêm một câu kết, mà nhiều khi câu đó chỉ lặp lại điều đã nói.

Trong một bài thi vừa giới hạn thời gian vừa giới hạn dung lượng, lựa chọn cấu trúc hợp lí cũng chính là một cách tiết kiệm chữ.

Phân tích mẫu

Ví dụ đoạn văn phân tích chủ đề bài thơ Đoàn thuyền đánh cá. Hãy quan sát hai phiên bản dưới đây.

1. Phiên bản "dài" (hơn 400 chữ)

  "Đoàn thuyền đánh cá" là một bài thơ bảy chữ của tác giả Huy Cận, ra đời năm 1958 nhân chuyến đi thực tế của tác giả ở vùng biển Hồng Gai, Móng Cái. Bài thơ hấp dẫn, lôi cuốn người đọc khi khai thác chủ đề ca ngợi người lao động trong công cuộc xây dựng đất nước. Trước hết, vẻ đẹp của người lao động trong bài thơ được thể hiện qua phẩm chất chăm chỉ, tinh thần lạc quan và tình yêu lao động. Ta nhận ra ngay từ khổ thơ đầu tiên: "Mặt trời xuống biển như hòn lửa/ Sóng đã cài then, đêm sập cửa/ Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi/ Câu hát căng buồm cùng gió khơi". Từ "lại" cho thấy công việc đánh bắt cá đã diễn ra thành một thói quen thường trực, không ngơi nghỉ, những người ngư dẫn đã rất chăm chỉ, cần mẫn trong công việc hằng ngày của họ. Hình ảnh "Câu hát căng buồm cùng gió khơi" gợi ra khí thế hào sảng, lạc quan, yêu đời của những ngư dân. Không chỉ gió căng buồm ra khơi mà những câu hát tràn đầy sức sống cũng tiếp thêm sức mạnh để con thuyền phăng phăng lao về phía trước, dấn thân vào cuộc chinh phục biển cả bao la. Bên cạnh đó, vẻ đẹp của ngư dân còn được khắc hoạ qua tình yêu thiên nhiên và lòng ân nghĩa thuỷ chung của họ. "Biển cho ta cá như lòng mẹ/ Nuôi lớn đời ta tự buổi nào". Phép so sánh "biển cả" với "lòng mẹ" vừa gợi hình, gợi cảm, vừa xác đáng, chỉ có tấm lòng người mẹ mới yêu thương, bao dung và trao cho con tất cả những điều quý giá nhất. Phép so sánh ấy còn gợi ra tình yêu và lòng biết ơn của người ngư dân với sự hào phóng của thiên nhiên, nhắc nhớ về đạo lí "uống nước nhớ nguồn", cách sống ân nghĩa thuỷ chung mà bao đời dân tộc ta gìn giữ. Như vậy, từ nội dung chủ đề bài thơ, nhà thơ Huy Cận gửi gắm đến người đọc bài học về cách sống chan hoà, ân nghĩa thuỷ chung với thiên nhiên, giúp chúng ta thấm thía ý nghĩa của lao động trong việc xây dựng Tổ quốc và giúp mỗi cá nhân tìm thấy ý nghĩa sống.

(Dung lượng 406 chữ)

2. Phiên bản "rút gọn"

  "Đoàn thuyền đánh cá" của Huy Cận (1958) thể hiện chủ đề ca ngợi vẻ đẹp người lao động trong công cuộc xây dựng đất nước, đồng thời mở ra một thế giới lao động tràn đầy khí thế và niềm tin. Trước hết, vẻ đẹp ấy hiện lên qua phẩm chất chăm chỉ và tinh thần lạc quan của ngư dân. Ngay ở dòng thơ đầu, hình ảnh đoàn thuyền "lại ra khơi" cho thấy công việc đánh bắt đã thành một nhịp sống quen thuộc, lặp lại đều đặn mỗi ngày, thể hiện sự bền bỉ và ý chí mạnh mẽ của con người vùng biển. Cụm từ "câu hát căng buồm" gợi khí thế hăng say, vui tươi; không chỉ gió mà chính niềm tin yêu lao động dường như đang nâng cánh buồm, tiếp thêm sức mạnh để họ hướng ra biển lớn. Bên cạnh đó, tác giả còn khắc hoạ vẻ đẹp của ngư dân qua tình yêu thiên nhiên và lòng biết ơn sâu nặng đối với biển cả. Ở dòng thơ so sánh "biển cho ta cá như lòng mẹ", biển được cảm nhận như người mẹ hào phóng, bao dung, lặng lẽ nuôi dưỡng con người. Nhờ cách ví von giàu hình ảnh ấy, tấm lòng ân nghĩa thuỷ chung của người dân chài càng được thể hiện rõ hơn. Họ không chỉ sống nhờ biển mà còn biết trân trọng, biết tri ân nguồn sống của mình. Qua đó, bài thơ giúp người đọc cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp tâm hồn của người lao động, những con người thầm lặng nhưng giàu tình nghĩa, gợi suy nghĩ về thái độ trân trọng đối với thiên nhiên và công sức của những người đang ngày đêm lao động để xây dựng đất nước.

(Dung lượng 300 chữ)

Ở bản dài, người viết đưa vào khá nhiều thông tin: thể thơ, hoàn cảnh sáng tác, chủ đề, rồi trích nguyên cả khổ thơ đầu và giải thích khá kĩ từng hình ảnh. Vì thế đoạn văn kéo dài tới hơn 400 chữ.

Trong khi đó, ở bản rút gọn, câu mở đoạn đã gộp luôn thông tin về tác phẩm và chủ đề trong một câu văn đầu tiên; phần phân tích chỉ giữ lại những hình ảnh tiêu biểu như "lại ra khơi", "câu hát căng buồm", "biển cho ta cá như lòng mẹ".

Nhờ vậy, đoạn văn vẫn làm nổi bật vẻ đẹp của người lao động, vẫn có bằng chứng và phân tích, nhưng dung lượng chỉ còn 300 chữ.

Điều đó cho thấy: viết ngắn hơn không có nghĩa là nghèo nội dung, mà là biết chọn lọc cho tinh tế, chuẩn xác.

Kết luận

Tóm lại, muốn đáp ứng tốt yêu cầu dung lượng của đoạn văn 200 chữ, các em cần biết kiểm soát ba yếu tố: số ý, số bằng chứng và độ dài câu văn.

Viết vừa đủ là một kĩ năng rất quan trọng. Khi biết chọn ý tiêu biểu, chọn dẫn chứng đắt và diễn đạt gọn, đoạn văn của các em không chỉ đúng dung lượng mà còn sáng rõ, chặt chẽ và thuyết phục hơn nhiều.

ThS TRẦN LÊ DUY (Giảng viên khoa Ngữ văn, Trường đại học Sư phạm TP.HCM)