Đừng biến kỳ vọng thành áp lực bủa vây con

"Nếu con rớt, xin đừng trách con"

Đó là mong muốn của một học sinh lớp 9 tại phường Phú Lâm (TP.HCM) về thái độ của ba mẹ thông qua phiếu khảo sát ẩn danh do ấn phẩm Mực Tím (báo Tuổi Trẻ) thực hiện, trước kỳ thi tuyển sinh lớp 10.

Theo học sinh này, bạn đang có những biểu hiện như mất ngủ, mệt mỏi, lo âu kéo dài và dễ cáu gắt trong giai đoạn ôn thi chuyển cấp.

Nhiều học sinh lớp 9 khác cũng có những biểu hiện tương tự. Trong hơn 5.000 phản hồi gửi về, hơn 3.000 học sinh tự đánh giá mình đang ở mức căng thẳng cao. Lo lắng kéo dài (chiếm 54,6%) và khó ngủ/ngủ ít (chiếm 41,4%) là hai biểu hiện nổi bật nhất.

Một học sinh tại phường Tân Định (TP.HCM) chia sẻ với Mực Tím rằng bạn lo lắng đề thi năm nay sẽ khó hơn, đặc biệt trong bối cảnh có nhiều thay đổi về tuyển sinh sau sáp nhập.

"Mình muốn vào Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai. Xung quanh mình có rất nhiều bạn học giỏi cũng đăng ký vào trường. Năm nay lứa 2k11 khá đông nên mình nghĩ điểm chuẩn có thể sẽ tăng. 

Với khả năng của bản thân, mình có thể đạt khoảng 23,75 - 24 điểm nhưng vẫn rất lo. Năm nay thi sớm, nếu đề khó thì mình thật sự rất sợ", bạn giãi bày.

Trong khi đó, có bạn dù nhận được sự ủng hộ, đồng hành từ gia đình nhưng áp lực vẫn không giảm bớt.

"Mình không đủ tự tin. Ba mẹ luôn động viên, tư vấn chọn trường theo sở thích, tạo điều kiện để mình tìm hiểu thông tin từ thầy cô, anh chị đi trước. Tuy nhiên, mình vẫn cảm thấy rất áp lực", học sinh này bộc bạch.

Kết quả khảo sát cũng cho thấy, mong muốn lớn nhất của phần đông học sinh lớp 9 lúc này là người lớn "đừng tạo áp lực" và "đừng quá kỳ vọng". 

Nhiều bạn mong được thấu hiểu rằng dù kết quả có thể chưa như mong đợi nhưng các bạn đã nỗ lực hết sức.

Có bạn khác bày tỏ nỗi lo về phản ứng của gia đình nếu không đạt nguyện vọng 1: "Ba mẹ mình đặt nhiều kỳ vọng. Mình sợ nếu rớt nguyện vọng 1 sẽ phải đối diện với ánh mắt thất vọng, sự khó chịu từ ba mẹ. Ba mẹ khá nghiêm khắc và kiểm soát nên mình luôn cảm thấy rất áp lực."

Một học sinh khác gửi gắm mong muốn: "Xin đừng áp đặt con phải đậu vào một trường cụ thể hay liên tục thúc giục con. Con cũng sợ nếu không đạt được như kỳ vọng, không đi đúng hướng sẽ làm ba mẹ và thầy cô thất vọng. Hiện tại, con rất sợ nhưng con đang cố gắng từng ngày."

Cần nhận diện và hỗ trợ kịp thời cho học sinh

Theo TS tâm lý Giang Thiên Vũ (Khoa Tâm lý học, Trường đại học Sư phạm TP.HCM), dưới góc nhìn tâm lý học đường, những biểu hiện như mất ngủ, mệt mỏi, lo âu kéo dài và dễ cáu gắt trong giai đoạn ôn thi phản ánh một trạng thái căng thẳng tâm lý ở mức cao, thậm chí đã tiệm cận ngưỡng quá tải.

"Đây không chỉ là phản ứng nhất thời trước kỳ thi mà còn cho thấy hệ thống điều hòa cảm xúc của học sinh đang bị "quá tải" trước áp lực kéo dài từ nhiều phía: kỳ vọng gia đình, cạnh tranh học tập và sự bất định về tương lai", TS Giang Thiên Vũ cho biết.

Nếu không được nhận diện và hỗ trợ kịp thời, trạng thái này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất học tập, giấc ngủ cũng như sức khỏe tâm thần lâu dài của học sinh.

Ngoài ra, học sinh cũng cần trang bị kỹ năng phân biệt giữa áp lực tích cực và áp lực tiêu cực.

TS Giang Thiên Vũ cho biết áp lực tích cực thường đi kèm với cảm giác thử thách và thúc đẩy hành động, giúp học sinh tập trung và có động lực học tập.

Ngược lại, áp lực tiêu cực thường biểu hiện qua sự lo âu kéo dài, suy nghĩ tiêu cực về bản thân và cảm giác bất lực.

"Nếu áp lực giúp học sinh hành động hiệu quả hơn, đó là áp lực tích cực. Nhưng nếu áp lực khiến các em mất ngủ, trì hoãn hoặc tê liệt trong học tập thì đó là áp lực tiêu cực và cần được điều chỉnh", tiến sĩ chốt lại.

Để ổn định tâm lý trước kỳ thi, lời khuyên của TS Giang Thiên Vũ là các bạn có thể thử học cách điều tiết áp lực thay vì cố gắng loại bỏ hoàn toàn áp lực.

Các bạn có thể bắt đầu từ những việc cơ bản như: thiết lập thời gian học tập - nghỉ ngơi hợp lý, duy trì giấc ngủ ổn định và thực hành các kỹ thuật thư giãn như hít thở chậm hoặc vận động nhẹ.

Đồng thời, việc điều chỉnh cách nhìn nhận cũng rất quan trọng: kỳ thi là một cột mốc quan trọng nhưng không phải là yếu tố duy nhất quyết định giá trị bản thân.

"Khi học sinh chuyển từ tư duy "phải thành công bằng mọi giá" sang "nỗ lực trong khả năng tốt nhất của mình", áp lực sẽ trở nên dễ kiểm soát hơn", TS Giang Thiên Vũ nhấn mạnh.