Virus Nipah là gì? Dịch bệnh diễn biến phức tạp, cần hiểu rõ để phòng tránh

MAI TRÚC

Thứ ba, 27/01/2026 09:55 (GMT+7)

Virus Nipah là một loại virus nguy hiểm có tỷ lệ tử vong rất cao, đang gây lo ngại khi ổ dịch mới được xác nhận tại Ấn Độ vào cuối tháng 1-2026.

Trong bối cảnh chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu, việc hiểu rõ nguồn gốc, triệu chứng và cách phòng ngừa virus Nipah là cực kỳ cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Ngày 25-1-2026, Ấn Độ ghi nhận ổ dịch Nipah tại bang Tây Bengal, với các trường hợp mắc gồm nhân viên y tế và bệnh nhân điều trị tại bệnh viện. Giới chức y tế đã cách ly gần 100 người và tiến hành truy vết tiếp xúc nhằm ngăn chặn lây lan.

Virus và vi khuẩn, cùng họ nhưng khác nhau lắm!

Tại khu vực châu Á, các quốc gia và cùng lãnh thổ như Thái Lan, Nepal và Đài Loan (Trung Quốc) đã tăng cường kiểm tra y tế tại các sân bay và cửa khẩu quốc tế, tương tự như các biện pháp từng áp dụng trong đại dịch COVID-19, để phát hiện sớm và phòng ngừa lây nhiễm.

Tại Việt Nam, Bộ Y tế xác nhận chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah nhưng đã chỉ đạo tăng cường giám sát y tế ở cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng nhằm sẵn sàng đối phó nếu cần.

Virus Nipah là gì và lây truyền như thế nào?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus Nipah (NiV) là một loại virus truyền từ động vật sang người, thuộc nhóm virus có khả năng gây bệnh nguy hiểm. Virus Nipah lần đầu được phát hiện vào năm 1999, trong một đợt bùng phát bệnh nghiêm trọng tại khu vực Đông Nam Á.

Tác nhân này có thể gây bệnh cho cả người và động vật, trong đó dơi ăn quả được xác định là vật chủ tự nhiên, mang virus nhưng không biểu hiện triệu chứng rõ ràng.

Virus Nipah có thể lây theo nhiều con đường khác nhau.

Thứ nhất, virus lây từ động vật sang người khi tiếp xúc trực tiếp với dơi, lợn hoặc các động vật trung gian nhiễm bệnh, thông qua máu, nước bọt hoặc dịch tiết.

Thứ hai, virus có thể lây qua thực phẩm bị nhiễm, đặc biệt là trái cây, nước ép hoặc nhựa cây bị dơi mang virus tiếp xúc.

Ngoài ra, virus Nipah cũng có khả năng lây từ người sang người khi tiếp xúc gần, qua dịch tiết đường hô hấp hoặc dịch cơ thể, nhất là trong môi trường gia đình và bệnh viện.

Triệu chứng khi nhiễm virus Nipah

Sau thời gian ủ bệnh từ vài ngày đến khoảng hai tuần, người nhiễm virus Nipah có thể xuất hiện các triệu chứng ban đầu như sốt, đau đầu, mệt mỏi, ho, đau họng hoặc khó thở.

Ở giai đoạn nặng, bệnh có thể tiến triển nhanh sang viêm não, gây lú lẫn, rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê.

Một số trường hợp diễn tiến rất nhanh, nguy hiểm đến tính mạng chỉ sau một đến hai ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng nặng.

Mức độ nguy hiểm và biến chứng

Virus Nipah được đánh giá là nguy hiểm do tỷ lệ tử vong rất cao, dao động trong khoảng 40-75%, tùy từng đợt bùng phát và khả năng can thiệp y tế.

Không chỉ có tỷ lệ tử vong cao, virus Nipah còn có thể để lại di chứng thần kinh lâu dài đối với những người may mắn sống sót, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Chính vì vậy, loại virus này được xếp vào nhóm tác nhân gây bệnh có nguy cơ bùng phát dịch lớn, cần được giám sát chặt chẽ ở cấp độ toàn cầu.

Hiện nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh do virus Nipah gây ra. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào chăm sóc hỗ trợ, bao gồm kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ hô hấp và điều trị các biến chứng thần kinh nếu xuất hiện.

Phát hiện sớm, cách ly kịp thời và chăm sóc tích cực tại cơ sở y tế đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ tử vong.

Cách phòng ngừa virus Nipah

Trong bối cảnh chưa có vaccine, phòng ngừa là biện pháp hiệu quả nhất để hạn chế nguy cơ lây nhiễm virus Nipah.

Theo Thông tin Chính phủ, để chủ động phòng, chống dịch bệnh do virus Nipah, Bộ Y tế khuyến cáo người dân hạn chế đến hoặc trở về từ các khu vực đang có dịch, trừ trường hợp thật sự cần thiết.

Người từng đi từ vùng có dịch về cần tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày. Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, đồng thời hạn chế tiếp xúc với người xung quanh và thông báo đầy đủ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế để được xử trí kịp thời.

Bộ Y tế cũng khuyến cáo người dân đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, thực hiện nguyên tắc "ăn chín, uống sôi"; rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị dơi, chim hoặc động vật khác cắn phá. Người dân cần tránh uống nhựa cây tươi hoặc chưa qua chế biến, như nhựa thốt nốt hay nhựa dừa sống.

Bên cạnh đó, cần tránh tiếp xúc gần với các động vật có nguy cơ lây truyền virus cao, đặc biệt là dơi ăn quả. Sau khi giết mổ hoặc tiếp xúc với động vật, người dân cần rửa tay kỹ bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Đối với việc chăm sóc người nghi ngờ hoặc mắc bệnh, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp, tránh dùng chung vật dụng cá nhân; đồng thời sử dụng đầy đủ khẩu trang, găng tay và phương tiện bảo hộ cá nhân, sau đó rửa tay sạch để giảm nguy cơ lây nhiễm.