Cấm gen alpha dùng mạng xã hội: Kỳ 5: Đã có sự thay đổi trong mục đích sử dụng mạng xã hội của trẻ em

Để có nhiều góc nhìn đa chiều về việc trẻ em có nên dùng mạng xã hội, phóng viên Khăn Quàng Đỏ đã trao đổi cùng chị Trịnh Thị Hiền Trân (Phó Bí thư Thành Đoàn, Chủ tịch Hội đồng Đội TP.HCM) về vấn đề này.

PV: Em chào chị! Em được biết là mới đây, Ban Thường vụ Thành Đoàn đã phối hợp cùng Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM thực hiện khảo sát hơn 130.000 bạn học sinh cấp 1 và cấp 2 về nhu cầu của thiếu nhi. Trong đó có các câu hỏi liên quan đến việc trẻ em dùng mạng xã hội. Kết quả khảo sát thế nào ạ?

- Chị Hiền Trân: Tại kỳ họp 17 Hội đồng Trẻ em TP.HCM và chương trình “Lãnh đạo Thành phố gặp gỡ, lắng nghe thiếu nhi” năm 2026, nhiều ý kiến đại biểu trẻ em đề cập đến vấn đề mạng xã hội.

Bên cạnh đó, kết quả khảo sát hơn 130.000 thiếu nhi thực hiện mới đây cũng cho thấy đã có sự thay đổi lớn về việc sử dụng mạng xã hội của các bạn.

Cụ thể hiện nay, các bạn dành phần lớn thời gian rảnh rỗi để xem video. Trong đó, TikTok là ứng dụng được yêu thích nhất với hơn một nửa số bạn sử dụng (chiếm 51,52%). Ngay sau đó là YouTube (với 37,61%). Nếu cộng cả hai nền tảng này lại, có đến gần 90% bạn chọn xem video để giải trí thay vì các mục đích khác.

Ngược lại, những mạng xã hội dùng để kết nối bạn bè, đọc tin tức hay trò chuyện như Facebook giờ đây chỉ thu hút 4,77% bạn. Những ứng dụng khác như Instagram, Zalo hay Locket cũng chỉ có số ít bạn sử dụng.

Điều này cho thấy, mục đích sử dụng mạng xã hội trong trẻ em đã có sự thay đổi. Từ việc sử dụng chủ yếu để kết nối liên lạc, duy trì các mối quan hệ xã hội, giờ đây các bạn sử dụng mạng xã hội như một kênh giải trí, nắm bắt các xu hướng, tin tức ngắn và nhanh (short-form).

PV: Vậy theo chị, trẻ em nên hay không nên dùng mạng xã hội?

Chị Hiền Trân: Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ như hiện nay, việc chuyển đổi số là tất yếu và trang bị những kỹ năng trên môi trường mạng cho trẻ em là rất cần thiết.

Môi trường nào cũng có 2 mặt lợi ích và thách thức mới. Nhưng nếu có kiến thức và được trang bị kỹ năng, các bạn sẽ giảm thiểu rủi ro “tai nạn” trên môi trường mạng.

Vì vậy, điều quan trọng là cần trang bị cho các bạn nhận thức đúng về việc tham gia mạng xã hội, nhận diện các hành vi chưa chuẩn mực, nhận diện thông tin xấu độc, không phù hợp lứa tuổi... để chính các bạn là những người sử dụng mạng xã hội thông minh.

PV: Để trẻ em có thể sử dụng mạng xã hội an toàn, Hội đồng Đội TP.HCM đã và đang làm gì để bảo vệ các bạn vậy chị?

Chị Hiền Trân: Không phải mới đây mà nhiều năm qua, tổ chức Đoàn - Đội đã có nhiều hoạt động trang bị kiến thức và kỹ năng cho thiếu nhi, tiêu biểu là thông qua chương trình “Cùng em vững bước”, hoạt động giáo dục về tâm lý lứa tuổi “Gọi tên cảm xúc”, sinh hoạt chuyên đề “Xây dựng tình bạn đẹp, nói không với bạo lực học đường, bạo lực trên không gian mạng”...

Đặc biệt, các đội hình tình nguyện của các trường Đại học, Học viện, Cao đẳng đã tổ chức các hoạt động “Nâng bước Liên đội, cùng Hội trưởng thành”, “Giờ ra chơi trải nghiệm, sáng tạo”, tổ chức các buổi tập huấn kỹ năng số cho thiếu nhi trong năm học và trong dịp hè.

Chị mong muốn thay vì lướt mạng, các bạn nên dành nhiều thời gian hơn nữa để ra ngoài kết nối với đời thực như tham gia các hoạt động tập thể, luyện tập thể thao, giao tiếp bạn bè…

Qua đó, các bạn sẽ có cơ hội khám phá biết bao điều thú vị ở thế giới mình đang sống, học hỏi thêm kiến thức, kỹ năng thực tế. Đó cũng là cách để các bạn hạn chế “nghiện” mạng xã hội và tránh những bẫy không an toàn trên không gian mạng.

PV: Dạ, em cảm ơn những chia sẻ và lời khuyên của chị

Hãy cho các bạn điểm tựa vững chắc ngoài đời thực

9Người lớn cần đồng lòng, nhất quán trong việc hướng dẫn các bạn sử dụng điện thoại hợp lý, lướt mạng an toàn. Đó có thể là nguyên tắc bữa cơm gia đình, giờ chơi ở trường không điện thoại. Hãy cho các bạn một điểm tựa vững chắc ở đời thực, để các bạn tự tin và an toàn bước vào thế giới số.

ThS.Xã hội học LÊ HỒNG NGỌC BÍCH (Giảng viên khoa Công tác xã hội Đại học Lao động Xã hội cơ sở 2)

Ba mẹ thỏa thuận thời gian con "lướt" mạng xã hội

Con trai cô đang học lớp 8. Mỗi tối sau khi bơi lội, học bài xong, bạn sẽ có 30 phút vào các group học tập kiểm tra tin nhắn hoặc đọc tin tức, lướt mạng. Nếu có việc cần thiết phải online, bạn xin phép cô chú và nói rõ mục đích sử dụng. Có thể nguyên tắc cô chú đưa ra khắt khe nhưng để bảo vệ con, cô chú cần kỷ luật.

Cô T.T (phụ huynh của bạn T, lớp 8, phường Tây Hòa, TP.HCM)

Người lớn hãy trở thành hình mẫu trong việc sử dụng công nghệ

Thay vì cấm đoán hoặc chỉ trích các bạn dùng mạng xã hội, phụ huynh cần đồng hành và kết nối cảm xúc với con.

Khi cha mẹ duy trì được sự lắng nghe, trò chuyện và thấu hiểu, các bạn sẽ có xu hướng chia sẻ những áp lực, khó khăn mà mình gặp phải trên mạng xã hội thay vì tự chịu đựng hoặc tìm kiếm sự công nhận từ thế giới ảo.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là xây dựng cho các bạn giá trị sống và mục tiêu cá nhân rõ ràng. Thực tế cho thấy những học sinh có định hướng học tập, đam mê, được ghi nhận trong đời sống thực thường ít phụ thuộc vào mạng xã hội.

Đặc biệt, người lớn cần trở thành hình mẫu trong việc sử dụng công nghệ. Trẻ em thường học qua quan sát nhiều hơn qua lời khuyên.

Nếu người lớn dành quá nhiều thời gian cho điện thoại, thiếu kết nối trực tiếp trong gia đình thì rất khó yêu cầu các bạn xây dựng thói quen sử dụng mạng xã hội lành mạnh.

Cô HÀ THỊ KIM SA (Hiệu trưởng Trường THCS-THPT Hồng Hà, phường Gò Vấp, TP.HCM)

Hiện nay, các hệ điều hành của điện thoại thông minh hay ứng dụng chạy trên điện thoại phần lớn đều có chức năng tính toán và thống kê thời gian sử dụng điện thoại hay truy cập mạng xã hội. 

Bạn bè và phụ huynh có thể sử dụng các tính năng này để kiểm soát thời gian, nội dung lướt mạng và tìm ra những giải pháp phù hợp sao cho các bạn sử dụng mạng xã hội an toàn, hợp lý.