Đối phó với... 'overthinking'

Câu chuyện từ những nỗi lo

Bạn H.N.T, một nữ sinh lớp 12 chia sẻ rằng: “Dạo gần đây em hay bị mất ngủ, em thường xuyên có những suy nghĩ tiêu cực, đêm nào em cũng nằm trằn trọc, khó ngủ”.

Khi được hỏi sâu hơn về câu chuyện, bạn chia sẻ thêm: “Em bị mất động lực trong học tập, không biết mình có thi đậu hay không, rồi học trường nào... Em thấy mình bất lực lắm, em cứ lo lắng thường xuyên, rồi em bị sụt cân nặng, mắt thì sưng húp...”.

Cũng giống như T., bạn N.H.N.X, nam sinh lớp 10 đến phòng tâm lý với nhiều nỗi băn khoăn: “Em thấy lo lắng về chuyện gia đình không cho em đổi tổ hợp môn đang học, em cũng thấy mình không có quyền quyết định chuyện học hành của mình. Mỗi lần nghĩ tới là em lại lo lắng, buồn bã, thậm chí cứ lo lắng mình bị ở lại lớp 10... mấy điều tiêu cực cứ ám lấy em”.

Đằng sau áp lực học tập, kỳ vọng từ gia đình và những băn khoăn về tương lai, không ít học sinh đang phải đối mặt với tình trạng suy nghĩ quá mức (overthinking) - khi những lo lắng và suy nghĩ tiêu cực cứ lặp đi lặp lại, khiến các bạn khó tập trung, mất ngủ và cảm thấy mệt mỏi về tinh thần.

Như thế nào là suy nghĩ quá mức (overthinking)?

Theo Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần - phiên bản thứ năm (DSM-5) của Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ, “overthinking” không phải là một rối loạn tâm thần độc lập. Thuật ngữ này thường được dùng để mô tả trạng thái suy nghĩ lặp đi lặp lại hoặc lo lắng quá mức về một vấn đề.

Hiện tượng này thường liên quan đến các khái niệm như rumination (suy nghĩ tiêu cực lặp lại), worry (lo âu quá mức) hoặc intrusive thoughts (ý nghĩ xâm nhập), vốn xuất hiện trong nhiều rối loạn như lo âu, trầm cảm hay ám ảnh cưỡng chế.

Nói đơn giản, overthinking là trạng thái suy nghĩ quá nhiều về một vấn đề đến mức khó kiểm soát. Khi kéo dài, tình trạng này có thể khiến con người căng thẳng, mệt mỏi, khó ngủ và ảnh hưởng đến học tập, công việc cũng như đời sống tinh thần.

Vì vậy, việc nhận diện sớm và học cách điều chỉnh suy nghĩ, chia sẻ với người đáng tin cậy hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ tâm lý khi cần thiết là điều rất quan trọng.

3 dấu hiệu cho thấy bạn đang "overthinking"

* Suy nghĩ lặp đi lặp lại: Bạn thường xuyên nhớ lại những chuyện đã xảy ra và phân tích chúng nhiều lần, thậm chí tự trách bản thân về những điều nhỏ nhặt.

* Lo lắng quá mức: Bạn liên tục tưởng tượng ra những tình huống tiêu cực có thể xảy ra, như sợ thi không đậu, sợ bị đánh giá hoặc sợ mọi chuyện sẽ diễn ra tệ hơn.

* Khó ngủ, khó tập trung: Những suy nghĩ cứ “quay vòng” trong đầu khiến bạn khó ngủ, mệt mỏi và khó tập trung vào việc học hay sinh hoạt hằng ngày.

ThS. NGUYỄN TRẦN PHƯỚC (Chuyên gia tâm lý - Nhà sáng lập Văn phòng tâm lý Psycare)