Từ rác thải trở thành mầm xanh

"Đổi rác lấy mầm xanh" – Đề xuất làm mới phong trào Kế hoạch nhỏ từ góc nhìn của một Tổng phụ trách trẻ. 

Từ giáo viên âm nhạc đến Tổng phụ trách Đội – một hành trình bỡ ngỡ

Từ một giáo viên âm nhạc, tôi chính thức "bén duyên" với công tác Đội từ đầu năm học 2025–2026 tại Liên đội Trường tiểu học Nguyễn Văn Bá.

Bước vào vai trò là một giáo viên Tổng phụ trách, phải nói thật, đó là một bước chuyển khá lớn. Tôi không tránh khỏi những bỡ ngỡ ban đầu, những lo lắng và những áp lực khi đảm nhiệm một vai trò khá quan trọng nhưng cũng "khó nhằn" đối với tôi và hầu hết các Tổng phụ trách Đội mới.

Công tác Đội không giống như một tiết học trên lớp – nó là cả một hệ thống hoạt động, phong trào, nghi thức, kỹ năng… mà bản thân tôi khi đó chưa thể nắm hết. 

Đã có những lúc tôi cảm thấy mình chưa đủ kinh nghiệm, chưa thật sự tự tin. Tuy nhiên, cũng chính vì những điều đó, nó đã thúc đẩy tôi trở thành một người biết quan sát kĩ hơn, lắng nghe nhiều hơn, thay đổi tốt hơn trong tất cả các hoạt động, các phong trào tại đơn vị Liên đội của mình. Vì Công tác Đội không chỉ cần kinh nghiệm, mà cần sự quan sát, lắng nghe và dám thay đổi từ những điều nhỏ nhất.

Một buổi hội thu sôi nổi… nhưng chưa thật sự trọn vẹn

Trong năm học này, lần đầu tiên tôi được trải nghiệm tham gia và tôi cũng chính là người mày mò lập kế hoạch, tham mưu với Ban giám hiệu nhà trường và phối hợp với các bộ phận khác cùng phát động, tuyên truyền và tổ chức đợt hội thu phong trào "Kế hoạch nhỏ" trong học kì I.

Không khí của ngày hội thu diễn ra rất vui vẻ. Học sinh các lớp hào hứng mang giấy vụn, chai nhựa, lon nước đến trường, cùng nhau giúp các thầy cô phân loại, thu gom đầy nhiệt tình. Nhìn các em cười nói rộn ràng, tôi thật sự cảm thấy phong trào vẫn giữ được sức hút rất riêng. Mệt mỏi bỗng chốc trở thành nụ cười trên môi lúc nào không hay biết.

Thế nhưng, sau niềm vui ấy, tôi bắt đầu nhận ra một điều: Vẫn còn những em tham gia chỉ vì được nhắc nhở, chưa thực sự hiểu mình đang làm gì. Một vài phụ huynh còn e dè, chưa nhiệt tình, một số giáo viên chủ nhiệm cũng chưa thật sự chủ động lan tỏa ý nghĩa của phong trào.

Và lúc đó, tôi tự hỏi: "Làm thế nào để "Kế hoạch nhỏ" không chỉ là một hoạt động, mà là niềm tự hào và mong chờ của học sinh khi được tham gia?"

Khi phong trào "Kế hoạch nhỏ" chưa thật sự "chạm" đến học sinh

Thực tế, công tác tại Liên đội Trường tiểu học Nguyễn Văn Bá, phong trào "Kế hoạch nhỏ" từ nhiều năm nay vẫn được triển khai đều đặn theo kế hoạch chung. 

Một số học sinh vẫn tham gia tích cực, các lớp vẫn thực hiện đầy đủ, các đợt hội thu vẫn diễn ra sôi nổi. Thế nhưng, khi quan sát kỹ hơn, tôi nhận ra một điều: không phải học sinh nào cũng thực sự hiểu mình đang tham gia với mục đích gì.

Có em mang giấy vụn đến trường rất vui, nhưng khi được hỏi thì chỉ đơn giản trả lời: "Dạ con làm theo cô dặn". Phong trào vẫn diễn ra, nhưng chưa tạo được cảm giác mong chờ, chưa trở thành một hoạt động mà các em thật sự "thích".

Chính điều đó khiến tôi trăn trở: "Làm sao để một phong trào vốn rất ý nghĩa lại có thể trở nên gần gũi hơn, sinh động hơn?"

Nếu chỉ dừng lại ở việc thu gom phế liệu, phong trào sẽ khó tạo được sự hứng thú lâu dài. Chính vì thế, tôi mạnh dạn đề xuất một hướng tiếp cận mới – "Đổi rác lấy mầm xanh", với mong muốn biến mỗi lần tham gia phong trào của học sinh trở thành một trải nghiệm có ý nghĩa và đáng nhớ.

"Đổi rác lấy mầm xanh" làm mới từ điều rất quen thuộc

Về bản chất, đây vẫn là phong trào "Kế hoạch nhỏ", nhưng được làm mới ở cách tiếp cận, kết hợp giữa thu gom phế liệu và giáo dục môi trường.

Thay vì chỉ dừng lại ở việc thu gom, học sinh sẽ được nhận lại một món quà ý nghĩa. Vì học sinh tiểu học rất hứng thú khi được nhìn thấy kết quả từ hành động của mình. Một chậu sen đá nhỏ, một cây xanh xinh xắn… tuy đơn giản nhưng lại đủ để các em cảm thấy vui, cảm thấy "việc mình làm có ý nghĩa, có giá trị".

Tại sao lại lựa chọn cây xanh nhỏ thay cho những món quà khác?

Khi các em thu gom "Kế hoạch nhỏ" là đã góp phần bảo vệ môi trường. Không những thế, khi các em thực hiện tốt phong trào này là góp phần chung tay giúp đỡ những bạn có hoàn cảnh khó khăn, giúp họ có thêm điều kiện học tập, đến trường. 

Ngoài ra khi nhận được kết quả cụ thể là một cây xanh từ Liên đội, mầm xanh ấy sẽ lớn lên từng ngày khi được các em chăm sóc, nuôi dưỡng bằng chính đôi bàn tay nhỏ xinh của mình.

Mô hình được triển khai như thế nào?

Liên đội tổ chức các đợt thu gom "Kế hoạch nhỏ" định kỳ theo từng chủ điểm của năm học hoặc theo quý. Học sinh mang đến những vật quen thuộc như giấy vụn, chai nhựa, lon đã qua sử dụng… 

Sau mỗi đợt thu gom, số lượng phế liệu sẽ được quy đổi thành những chậu cây nhỏ phù hợp. Từ những thứ tưởng như bỏ đi, các em nhận lại một "mầm xanh" – nhìn thấy được, cầm trên tay được.

Và điều tôi mong muốn nhất không nằm ở việc "đổi quà", mà ở hành động ý nghĩa sau đó: Mỗi chậu cây sẽ được các em mang về lớp, tự tay chăm sóc mỗi ngày.

Một việc rất nhỏ, nhưng giúp các em hiểu rằng: "Hóa ra việc mình làm không chỉ là "tham gia phong trào", mà là đang giữ gìn và nuôi dưỡng một điều gì đó tuy rất nhỏ nhưng thật đẹp và ý nghĩa".

Từ một chậu cây nhỏ đến "công trình măng non xanh"

Điều tôi mong muốn ở mô hình này không chỉ dừng lại ở việc mỗi em nhận một chậu cây giữ cho riêng mình mà cả lớp sẽ cùng nhau gom lại, sắp xếp và trang trí để tạo thành một góc xanh ngay trong lớp học – một "Công trình măng non cấp Chi đội" do chính các em xây dựng.

Và có lẽ, điều ý nghĩa nhất không nằm ở những chậu cây ấy, mà là ở những gì đang lớn lên trong các em – trách nhiệm và niềm vui mà các em có được trong quá trình cùng nhau tạo nên một điều gì đó. Một chút yêu thiên nhiên, một chút quan tâm đến bạn bè, và một ý thức rất giản dị: biết giữ gìn, biết vun trồng để cuộc sống quanh mình ngày càng xanh hơn, trong lành hơn.

Gắn phong trào với những dấu mốc ý nghĩa

Để tăng tính lan tỏa, mô hình có thể được gắn với các dịp đặc biệt trong năm học như:

- Chào mừng ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh

- Các đợt thi đua theo chủ điểm

- Hoạt động đánh giá, xếp loại phong trào lớp

Khi đó, mỗi "Góc măng non xanh" không chỉ là nơi trang trí, mà còn trở thành công trình chào mừng mang ý nghĩa tập thể.

Vai trò của Tổng phụ trách – người giữ "hơi thở" cho phong trào

Để một mô hình có thể đi vào thực tế và "sống" được trong môi trường học đường, vai trò của Tổng phụ trách Đội không chỉ dừng lại ở việc xây dựng kế hoạch.

Với tôi – điều quan trọng hơn cả là làm sao để mỗi hoạt động không bị khô khan, mà thật sự chạm đến học sinh. Điều đó đồng nghĩa với việc mình phải là người hiểu học sinh, kiên nhẫn giải thích để các em hiểu mình đang làm gì và làm như vậy có ý nghĩa ra sao, cố gắng duy trì hoạt động để phong trào không "nguội".

Bên cạnh đó, tôi cũng cần là người kết nối giữa học sinh với giáo viên chủ nhiệm, giữa nhà trường với phụ huynh, để từ một hoạt động nhỏ có thể tạo thành sự đồng thuận chung. Bởi nếu chỉ một phía cố gắng, phong trào rất khó duy trì lâu dài.

Một đề xuất nhỏ, một kỳ vọng lớn

Tôi kỳ vọng mô hình này sẽ mang lại những thay đổi nhỏ nhưng thật: giúp học sinh biết sẻ chia, tiết kiệm và yêu thiên nhiên. Thay vì những phong trào hình thức, chúng ta cần những hoạt động trải nghiệm gần gũi, nơi mỗi hành động nhỏ của các em đều tạo nên giá trị cho tập thể. Ý nghĩa giáo dục lâu dài nằm ở chỗ phong trào đã đọng lại được gì trong tâm trí học sinh, chứ không phải ở quy mô tổ chức.

Là một Tổng phụ trách Đội mới, vẫn đang học hỏi mỗi ngày, tôi tin rằng: "Đổi mới trong công tác Đội không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao, mà có thể bắt đầu từ một cách nghĩ khác, một cách làm gần gũi hơn với học sinh".