Giải pháp phát huy vai trò giáo dục của đội Nghi lễ trống kèn trong trường học

Đứng trước ngã rẽ giữa nề nếp chuẩn mực và sự biến tướng hào nhoáng, Đội Nghi lễ đang dần bị "thị trường hóa". Với hơn 10 năm gắn bó, bài viết là lời khẳng định quyết liệt nhằm bảo vệ giá trị thực của Đội - môi trường rèn luyện nhân cách trong sáng, không phải sân khấu giải trí hay công cụ chạy theo mục đích kinh tế.

Hơn một thập kỷ khoác "áo xanh": Từ những ngày đầu bỡ ngỡ đến nỗi niềm trăn trở

Năm 2014, tôi chính thức khoác lên mình chiếc áo xanh phụ trách. Thoắt cái đã hơn một thập kỷ gắn bó với bục giảng và khoảng sân trường. Hơn 10 năm làm Tổng phụ trách Đội song hành cùng vai trò giáo viên, hành trình ấy rèn cho tôi một góc nhìn đa chiều về nghề giáo, về cái nghiệp làm "Tổng". Công việc của một người "đứng mũi chịu sào" phong trào chưa bao giờ đơn giản.

Lăng kính giáo dục giúp tôi nhận ra: Mọi hoạt động phong trào dù rầm rộ đến mấy, nếu chỉ là những "vỏ bọc" rực rỡ mà thiếu đi chiều sâu giáo dục thì cũng chỉ là bề nổi. Cái đích cuối cùng của công tác Đội phải là ươm mầm giá trị sống, rèn giũa bản lĩnh và định hình nhân cách đẹp cho các em. Gia tài lớn nhất của tôi sau ngần ấy năm không phải là giấy khen hay cờ thi đua, mà là sự trưởng thành của học trò. Nhìn những đứa trẻ rụt rè ngày nào giờ tự tin làm "thủ lĩnh" phong trào, tôi hiểu mình đã đi đúng hướng.

Thế nhưng, chính tình yêu nghề lại khiến tôi không khỏi trăn trở trước những biến tướng hiện nay. Khi mà hình ảnh biểu trưng nhất – Đội Nghi lễ trống kèn – đang dần bị cuốn theo sự hào nhoáng của thị trường. Điều này thôi thúc tôi phải lên tiếng, như một sự phản biện cần thiết để bảo vệ những giá trị chuẩn mực, trả lại môi trường rèn luyện trong sáng cho các em.

Quá trình rèn luyện Đội Nghi lễ: Bài học về kỷ luật, sự đoàn kết và tình yêu Đội

Chúng ta cần nhìn nhận rạch ròi: Quá trình xây dựng và phát triển Đội Nghi lễ chính là một môi trường giáo dục nhân cách thu nhỏ. Dạy các em đánh trống, thổi kèn không đơn thuần là dạy nhạc lý, mà là hành trình rèn giũa tính kỷ luật và sự cố gắng hết mình. 

Để có một hồi kèn Chào cờ uy nghiêm, hay một bài trống hành tiến đều tăm tắp, các em phải trải qua quá trình tập luyện vô cùng vất vả. Từ tư thế đứng nghiêm, cách cầm chiếc dùi, nâng chiếc kèn, cho đến từng bước chân di chuyển đều phải thực hiện chuẩn xác tuyệt đối theo đúng Nghi thức Đội. 

Trẻ con vốn hiếu động, việc yêu cầu các em gác lại những giờ vui chơi để đứng nghiêm trang, lặp đi lặp lại một động tác cho đến khi thật đều đòi hỏi một ý chí rất lớn.

Hơn thế nữa, Đội Nghi lễ là biểu tượng cao nhất của sự đoàn kết. Một tiếng trống lạc phách hay một tiếng kèn hụt hơi cũng có thể làm hỏng cả một bản hòa tấu. Quá trình tập luyện dạy các em cách lắng nghe đồng đội, phối hợp nhịp nhàng và biết hạ cái tôi cá nhân xuống vì thành quả chung. 

Chính từ những tháng ngày kề vai sát cánh "so dây, chỉnh phách" ấy, niềm đam mê và tình yêu chân thành dành cho hoạt động Đội được nhen nhóm. Khi khoác lên mình bộ lễ phục, thắt chiếc khăn quàng đỏ ngay ngắn, các em không chỉ là tấm gương về tác phong mà còn gánh vác một vai trò đầy tự hào.

Bên cạnh nhiệm vụ cốt lõi là thực hiện chuẩn xác nghi lễ Chào cờ, Đội Nghi lễ còn mang sứ mệnh lan tỏa bản sắc Đội thông qua âm nhạc. Quan điểm của tôi là để tiếng kèn không bị khô cứng, chúng ta hoàn toàn có thể mang đến những làn gió mới rộn rã và bắt tai hơn.

Để hiện thực hóa điều đó, tôi đã chủ động kết nối với các giáo viên chuyên môn âm nhạc để xây dựng nên những bản liên khúc (Medley) đặc sắc. Trong những bản phối này, các bài hát truyền thống về Đội, về Bác Hồ và quê hương đất nước được nối kết tinh tế, phối khí lại đầy sức sống nhưng vẫn giữ vẹn nguyên sự trang nghiêm vốn có.

Bên cạnh đó, việc xây dựng các bảng chương trình biểu diễn bài bản theo từng năm học đã giúp tôi duy trì phong độ ổn định và tạo ra một "kho tàng tư liệu" quý giá cho các thế hệ đội viên kế thừa. Chính sự đầu tư nghiêm túc và khoa học này đã giúp tiếng kèn Đội thoát khỏi sự rập khuôn, thực sự trở thành một công cụ giáo dục âm nhạc hiệu quả, giúp các em tự hào lan tỏa tình yêu quê hương và niềm kiêu hãnh về tổ chức Đội đến bạn bè đồng trang lứa một cách tự nhiên nhất.

Lời tâm sự từ những "mảnh ghép" của Đội Nghi lễ Liên đội trường THCS Hồng Bàng

Bạn Nguyễn Quỳnh Phương Uyên – Thành viên Đội kèn chia sẻ: "Hồi mới vào Đội, môi tụi con chưa kiểm soát được lượng hơi làm chóng mặt, nhức đầu. Nhưng nhờ các thầy kiên nhẫn hướng dẫn nhịp từng buổi trưa, giờ con đã tự tin hơn. Thích nhất là tụi con được tập những bản liên khúc (Medley) mới, giai điệu nghe rất hào hùng và rộn rã. Con rất tự hào khi là thành viên của đội Nghi lễ!"

Bạn Huỳnh Khoa Lam Anh – Chỉ huy Đội Nghi lễ tiếp lời: "Nhiều bạn tưởng cầm gậy chỉ huy chỉ là vung tay theo nhịp, nhưng thực ra con phải tập trung cao độ để gắn kết cả Đội kèn và Đội trống hòa làm một. Hồi đầu nhận nhiệm vụ con run lắm, đứng ở vị trí "đầu tàu", con rèn được tính kỷ luật thép và sự tự tin. Cảm giác lúc cả đội phối hợp chuẩn xác một bản nhạc khó, con thấy tự hào và xúc động!

Nhìn nhận lại giá trị cốt lõi: Đội Nghi lễ là để giáo dục, không phải ban nhạc "chạy show"

Bản thân tôi cũng chỉ là một người góp nhặt kinh nghiệm từ những tháng ngày gắn bó với công tác Đội. Làm nghề phong trào, tôi thấu hiểu áp lực khi ai cũng mong Liên đội mình nổi bật. Nhưng từ sự trăn trở của một người thầy, tôi nhận ra đôi khi vì nôn nóng đổi mới, chúng ta vô tình để những giá trị cốt lõi bị xê dịch.

Sự nhầm lẫn đáng tiếc đầu tiên là việc làm mới Đội kèn bằng những bản nhạc thịnh hành trên mạng xã hội. Thật băn khoăn khi thấy các em khoác trên mình bộ đồng phục nghi lễ, mang chiếc khăn quàng đỏ thắm nhưng lại thổi giai điệu thị trường hay nhạc nước ngoài không phù hợp. Tôi tin rằng, sự hồn nhiên của tuổi thơ và tính trang nghiêm của Nghi thức Đội cần được nuôi dưỡng bằng những thanh âm trong trẻo, hào hùng, thay vì chạy theo thị hiếu hào nhoáng nhưng chóng vánh bề ngoài.

Một nỗi niềm khác, tế nhị hơn, là câu chuyện kinh phí. Thực tế nhiều nơi, Đội kèn sau khi được đầu tư bài bản lại được mang đi biểu diễn phục vụ các sự kiện thương mại bên ngoài. 

Làm phong trào thiếu thốn trăm bề, tôi thấu cảm với những khó khăn ấy, nhưng chúng ta hãy cùng giữ vững niềm tin: Đội Nghi lễ sinh ra là để rèn luyện các em. Khi các em mặc lên bộ đồng phục ấy, đó là một nhiệm vụ tự hào và vô tư của tuổi học trò. 

Xin đừng để áp lực "chạy show" hay bài toán kinh phí làm phai nhạt ý nghĩa sư phạm, vô tình lấy đi sự hồn nhiên vốn có của phong trào thiếu nhi.

Trả lại tiếng kèn cho những thanh âm trong trẻo của tuổi học trò

Giải pháp cốt lõi để phát huy vai trò của Đội Nghi lễ không nằm ở việc đầu tư những dàn kèn trống đắt đỏ, cũng không nằm ở nỗ lực chạy theo những xu hướng biểu diễn hào nhoáng bề ngoài. Suy cho cùng, giải pháp bền vững nhất chính là việc chấn chỉnh lại nhận thức và giữ vững cái tâm của những người làm công tác giáo dục chúng ta.

Hãy dũng cảm gác lại những áp lực vô hình, trả lại vẻ đẹp uy nghiêm, chuẩn mực và trong sáng cho Đội Nghi lễ. Hãy để những thanh âm tuổi thơ được cất lên từ chính tiếng kèn, nhịp trống của các em là những bài ca ngợi Tổ quốc, những giai điệu quê hương đất nước hào hùng hay những bài nhạc Đội thân thương.

Để mỗi buổi sáng đầu tuần hay trong các sự kiện thiêng liêng, khi hồi kèn vang lên những giai điệu tự hào ấy, đó không chỉ là chuỗi âm thanh rộn rã lướt qua tai, mà là nhịp đập của truyền thống, của tinh thần kỷ luật, của sự đoàn kết. Đó chính là bài học làm người không lời nhưng sâu sắc nhất, được gieo mầm và nuôi dưỡng vững bền trong trái tim của mỗi Đội viên.