Em là chiến sĩ môi trường: Hành trình từ nhận thức đến hành động xanh

Với tôi, bậc tiểu học là nền móng của hệ thống giáo dục quốc dân, là giai đoạn vàng để hình thành nhân cách và ý thức cho học sinh. Tôi luôn tâm niệm rằng: "Cái gì về nhân cách không làm được ở tiểu học thì khó làm được ở các cấp học sau".

Trong suốt quá trình công tác, tôi đã trực tiếp tham mưu và triển khai các chương trình gắn liền với thực tiễn như "Trường học thân thiện - Học sinh tích cực" và phong trào "Thiếu nhi Thành phố làm theo 5 điều Bác Hồ dạy",... Đặc biệt, giải pháp "Em là chiến sĩ môi trường" là tâm huyết mà tôi đã đúc kết nhằm xây dựng lối sống văn minh, thân thiện với thiên nhiên cho các em Đội viên học sinh tại đơn vị.

Thực trạng: Khi ý thức xanh cần "đánh thức"

Đứng trước thực trạng ô nhiễm môi trường đang là vấn đề cấp bách trên toàn cầu, tại địa phương Phường Phú Lâm, môi trường học tập của học sinh đang chịu áp lực lớn từ các cơ sở sản xuất tư nhân như làm nhang, bao bì, sản xuất ô tô gần trường. Thực tế tại đơn vị, nhiều học sinh vẫn còn bộc lộ các hành vi chưa đẹp như vứt rác bừa bãi, đi tiêu tiểu không đúng nơi quy định, hoặc vô ý dẫm đạp lên thảm cỏ, bẻ cành cây,...

Trong năm học 2025 - 2026, hướng tới kỷ niệm 85 năm Ngày thành lập Đội TNTP Hồ Chí Minh (15-5-1941 - 15-5-2026), Liên đội Tiểu học Đặng Nguyên Cẩn đã đẩy mạnh phong trào "Thiếu nhi Thành phố làm theo 5 điều Bác Hồ dạy", câu hỏi đặt ra là: Làm sao để phong trào "Thiếu nhi Thành phố làm theo 5 điều Bác Hồ dạy" không còn là khẩu hiệu khô khan mà trở thành hành động tự giác?

Qua khảo sát thực tế tại lớp 5/2 đầu năm học 2025 - 2026, với 32 học sinh cho thấy kết quả: 65,6% học sinh có ý thức bảo vệ môi trường ở mức yếu và 75% học sinh vẫn còn các hành vi chưa đẹp như vứt rác tùy tiện hay vẽ bậy lên tường,.. Tôi nhận thấy một kết quả đáng suy ngẫm về nhận thức của học sinh, điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về một giải pháp giáo dục trực quan và lôi cuốn hơn.

Với vai trò là giáo viên làm Tổng phụ trách, tôi xác định mình không chỉ là người lên kế hoạch mà phải là "kiến trúc sư" kết nối các nguồn lực. Tôi đã triển khai giải pháp "Bịch rác đổi quà" với danh hiệu "Em là chiến sĩ môi trường" như một đòn bẩy tâm lý.

 Khảo sát nhận thức học sinh về bảo vệ môi trường sống:

Khảo sát về hành vi bảo vệ môi trường:

Giải pháp đột phá: Từ "Bịch rác đổi quà" đến "Em là Chiến sĩ môi trường"

Với vai trò là giáo viên làm Tổng phụ trách Đội, tôi xác định giáo dục môi trường phải đi đôi với giáo dục kỹ năng sống, biến những quy định khô khan thành những hành động tự giác và đầy niềm vui.

Phong trào "Bịch rác đổi bịch quà": Đây là đòn bẩy hiệu quả nhất. Các em nhặt được rác trong giờ ra chơi mang đến phòng Đội sẽ nhận được những món quà nhỏ như bánh, kẹo, bút, thước. Những tấm gương này được biểu dương dưới cờ và công nhận là "Chiến sĩ môi trường", tạo ra làn sóng thi đua mạnh mẽ.

Trải nghiệm thực tiễn qua các chủ điểm: Tôi tổ chức các hội thi "Vẽ tranh môi trường", "Sáng tạo sản phẩm tái chế" và các phong trào "30 phút vì liên đội em xanh - sạch - đẹp".

Phỏng vấn: Em Dương Ngọc Anh Thư lớp 4/2, em có cảm nghĩ gì khi được tuyên dương "Chiến sĩ môi trường"?. Em Thư trả lời: Dạ, con cảm thấy rất vui và tự hào khi được tuyên dương là Chiến sĩ môi trường dưới cờ. Lúc đầu, con chỉ nghĩ đơn giản là nhặt những bịch bánh, chai nước bỏ quên trên sân trường mang đến phòng Đội để đổi lấy những món quà nhỏ như bút, thước. Nhưng khi được thầy Tán và các bạn vỗ tay khen ngợi, con hiểu rằng hành động nhỏ của mình đang giúp trường Đặng Nguyên Cẩn thêm xanh - sạch - đẹp. Con hứa sẽ tiếp tục giữ gìn vệ sinh và nhắc nhở các bạn cùng lớp không vứt rác bừa bãi ạ!

Phân công trách nhiệm rõ ràng: Việc trực nhật và chăm sóc cây xanh được thực hiện đều đặn theo lịch trực cụ thể. Thành lập đội Sao đỏ (4-6 em/lớp) để giám sát, kiểm tra chéo các lớp. Các Chi đội được giao phụ trách cụ thể từng "khoảng sân" hoặc "vườn cây lan".

Lịch trực vệ sinh và chăm sóc cây xanh tiêu biểu

Những con số "biết nói" và hiệu quả thực tiễn:

Sau thời gian áp dụng đồng bộ, giải pháp đã mang lại những kết quả rõ rệt, không chỉ là sự sạch đẹp của sân trường mà còn là sự thay đổi trong tư duy của các em. Giải pháp đã tạo ra làn sóng hưởng ứng mạnh mẽ từ hội đồng sư phạm đến phụ huynh và học sinh:

Giải pháp vinh dự được Báo Khăn Quàng Đỏ (số 38) đưa tin tuyên dương.

Sân trường và lớp học luôn sạch sẽ, bồn hoa được chăm sóc tốt, tạo nên diện mạo "Trường học thân thiện" tiêu biểu.

Lan tỏa phong trào: Tính từ đầu năm học đến nay, đã có hơn 375 em thực hiện tốt giải pháp nhặt rác đổi quà.

Hành động cụ thể: Tổ chức 10 lần tổng vệ sinh trường và ngày hội trồng cây với gần 257 học sinh tham gia trực tiếp.

Kết quả thi đua: Tuyên dương 1.210 lượt em nhặt rác giữ vệ sinh và 1.050 lượt em chăm sóc cây xanh trong khuôn viên.

Bài học kinh nghiệm và kiến nghị

Từ thực tiễn triển khai, tôi rút ra được bài học rằng: "Cái gì không làm được ở tiểu học thì khó làm được ở các cấp học sau".

Hoạt động Đội phải luôn đổi mới, sáng tạo để tăng sức hút và cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhà trường - gia đình - xã hội.

Hoạt động bảo vệ môi trường không phải là chuyện "một sớm một chiều" mà cần sự kiên nhẫn và tâm huyết của người làm công tác Đội. Để nâng cao chất lượng phong trào, tôi xin đề xuất:

Về phía ngành GD&ĐT: Cần thường xuyên mở các chuyên đề bồi dưỡng kỹ năng lồng ghép giáo dục môi trường cho giáo viên và đầu tư thêm các trang thiết bị, phim tư liệu trực quan.

Về phía địa phương: Cần đẩy mạnh tuyên truyền cho các hộ dân và doanh nghiệp quanh trường học về việc xử lý chất thải, tạo môi trường sư phạm an toàn cho học sinh.

Về phía Liên đội:

Thực hiện Công trình măng non "Xanh hóa lớp học": Khuyến khích mỗi lớp trang trí góc thiên nhiên với cây xanh treo tường để tạo không gian học tập thân thiện.

Đẩy mạnh phong trào "Chủ Nhật Xanh", tổ chức cho học sinh ra quân dọn dẹp vệ sinh đường phố trước cổng trường để giáo dục ý thức cộng đồng.

Tổ chức các hoạt động như: Hội thi thời trang môi trường, hội thi sản phẩm tái chế, hoạt động phân loại rác tại nguồn,…Luôn đổi mới, sáng tạo trong cách thức tổ chức để tăng sức hút đối với học sinh.

Sự chung tay của cả cộng đồng sẽ là nguồn lực quý báu để chúng ta đào tạo nên một thế hệ học sinh phát triển toàn diện, có trách nhiệm với tương lai xanh của thành phố và đất nước.