Nâng cao năng lực số cho đội viên thông qua mô hình “Sân chơi đầu tuần”

Từ năm học 2024–2025, tôi tham gia công tác tại Trường THCS Nguyễn Văn Tố và bước đầu tiếp cận, hỗ trợ các hoạt động của Liên đội. Trong quá trình tham gia, tôi nhận thấy sinh hoạt dưới cờ tuy được duy trì thường xuyên, sáng tạo nhưng chưa tạo được sự hứng thú và phát huy vai trò chủ thể của đội viên.

Đến năm học 2025–2026, khi chính thức phụ trách công tác Đội, từ thực tiễn tổ chức hoạt động và nhu cầu đổi mới theo Chương trình GDPT 2018, tôi mạnh dạn đề xuất và triển khai mô hình: "Sân chơi đầu tuần" nhằm gắn kết sinh hoạt dưới cờ với Hoạt động trải nghiệm, đồng thời tạo môi trường rèn luyện năng lực số cho đội viên.

Thực trạng trước khi thực hiện giải pháp

Trước khi triển khai giải pháp này, có một số tồn tại cần được nhấn mạnh và giải quyết:

- Nội dung sinh hoạt đầu tuần còn đơn điệu, chủ yếu mang tính thông báo – nhắc nhở, chưa tạo được hứng thú và sự tham gia tích cực của đội viên.

- Đội viên còn rụt rè, thiếu tự tin khi tham gia các hoạt động tập thể, kỹ năng làm việc nhóm và thuyết trình còn hạn chế. Lực lượng đội viên chưa thấy được tầm quan trọng của việc tham gia hoạt động sinh hoạt Liên đội cũng như về nội dung giáo dục mà nhà trường lồng ghép vào trong các hoạt động.

- Việc gắn kết giữa hoạt động Đội với nội dung môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp chưa thường xuyên, chưa phát huy được vai trò giáo dục toàn diện.

- Năng lực số của đội viên chưa đồng đều, nhiều em còn hạn chế trong việc sử dụng công nghệ để tìm kiếm thông tin, thiết kế sản phẩm đơn giản (slide, video, poster số), trình bày ý tưởng và tham gia các hoạt động trực tuyến một cách an toàn, hiệu quả.

- Sinh hoạt dưới cờ tại Liên đội chủ yếu do Tổng phụ trách Đội điều hành, nội dung còn đơn điệu. Đội viên ít có cơ hội tham gia xây dựng nội dung chương trình hoặc thể hiện khả năng của bản thân. Bên cạnh đó, năng lực ứng dụng công nghệ của một bộ phận đội viên còn hạn chế, chưa được khai thác hiệu quả trong các hoạt động Đội.

Việc giải quyết những tồn tại này là cực kỳ quan trọng để đảm bảo sự thành công của sáng kiến kinh nghiệm trong việc đổi mới hình thức sinh hoạt Liên đội thông qua việc tổ chức các sân chơi đầu tuần gắn với môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, qua đó góp phần phát triển phẩm chất, kỹ năng sống và nâng cao năng lực số cho đội viên.

Nội dung giải pháp

Giải pháp được xây dựng dựa trên quan điểm lấy đội viên làm trung tâm, tăng cường trải nghiệm thực tiễn và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong hoạt động Đội.

Mô hình không chỉ đổi mới hình thức sinh hoạt dưới cờ mà còn hướng tới phát triển năng lực toàn diện, đặc biệt là năng lực số một trong những yêu cầu thiết yếu trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

Trọng tâm là tổ chức "Sân chơi đầu tuần" gắn với sinh hoạt dưới cờ và tiết Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề của sách giáo khoa ở từng khối lớp. Nhằm đẩy mạnh mô hình 3 gắn kết:

Gắn sinh hoạt dưới cờ - Gắn hoạt động trải nghiệm – Gắn giáo dục Đội.

Để thực hiện tốt vấn đề này ngay từ đầu năm học, Ban giám hiệu phối hợp với Tổng phụ trách Đội xây dựng khung kế hoạch cho toàn năm học. Theo đó, các lớp sẽ lần lượt đảm nhận việc tổ chức sân chơi đầu tuần dựa trên các chủ đề trong sách giáo khoa môn Hoạt động trải nghiệm của từng khối lớp. Trong quá trình chuẩn bị, giáo viên chủ nhiệm và Tổng phụ trách Đội hướng dẫn học sinh xây dựng nội dung chương trình, lên ý tưởng cho các tiết mục như múa, hát, diễn kịch,…

Ngoài việc bám sát chủ đề của sách giáo khoa, Tổng phụ trách Đội sẽ phải linh hoạt lồng ghép các nội dung giáo dục của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, đảm bảo thực hiện đầy đủ các chỉ tiêu chương trình năm học của Hội đồng đội, và các chủ điểm sinh hoạt theo từng tháng. Nội dung các hoạt động được thực hiện đa dạng như: Kể chuyện Bác Hồ, giáo dục truyền thống, học tập và làm theo 5 điều Bác Hồ dạy, kỹ năng sống, ý thức trách nhiệm với cộng đồng, theo bước chân những người anh hùng,….

Dựa trên những nội dung và ý tưởng đã định hướng các lớp được khuyến khích sử dụng công nghệ trong quá trình chuẩn bị và trình bày. Điểm mới của mô hình là chuyển vai trò tổ chức từ "Tổng phụ trách thực hiện" sang "đội viên chủ động xây dựng và thể hiện".

Các lớp không chỉ tham gia biểu diễn mà trực tiếp thiết kế nội dung chương trình, ứng dụng công nghệ để xây dựng sản phẩm và tổ chức hoạt động tương tác. Tăng cường ứng dụng công nghệ số trong tổ chức hoạt động thiết kế sản phẩm bằng Canva, trình chiếu PowerPoint, tạo trò chơi tương tác bằng Kahoot, Padlet…

Qua đó, đội viên không chỉ tham gia mà còn trực tiếp xây dựng nội dung, góp phần phát triển rõ rệt các năng lực số như tìm kiếm, xử lý thông tin, thiết kế sản phẩm và trình bày ý tưởng. Đây chính là quá trình hình thành và phát triển năng lực số một cách tự nhiên, gắn với hoạt động thực tiễn, thay vì học rời rạc.

Hiệu quả triển khai 100% các lớp tham gia tổ chức "Sân chơi đầu tuần", trên 80% đội viên tham gia xây dựng nội dung và sản phẩm số. Nhiều sản phẩm sáng tạo như video, poster, slide được thực hiện, góp phần nâng cao hứng thú và chất lượng sinh hoạt dưới cờ.

Để đảm bảo mô hình được triển khai hiệu quả và đồng bộ, việc tổ chức "Sân chơi đầu tuần" được thực hiện theo quy trình sau:

Bước 1: Xây dựng kế hoạch

- Xây dựng khung chủ đề theo năm học

- Phân công lớp phụ trách theo tuần

Bước 2: Hướng dẫn – định hướng

- Giáo viên chủ nhiệm + TPT Đội hỗ trợ nội dung

- Gợi ý hình thức thể hiện (kịch, video, trò chơi…)

Bước 3: Tổ chức thực hiện

- Học sinh chủ động thiết kế sản phẩm số

- Trình bày trong giờ sinh hoạt dưới cờ

Bước 4: Đánh giá – rút kinh nghiệm

- Nhận xét, góp ý

- Tuyên dương, nhân rộng cách làm hay, công điểm thi đua cho các lớp thực hiện tốt và sáng tạo.

Giải pháp không chỉ góp phần đổi mới hình thức sinh hoạt Liên đội mà còn tạo môi trường học tập tích cực, giúp đội viên phát triển năng lực số một cách bền vững và gắn với thực tiễn.

Vai trò của Tổng phụ trách Đội

Trong mô hình này, Tổng phụ trách Đội giữ vai trò tham mưu với Ban Giám hiệu trong việc xây dựng kế hoạch, là người điều phối, hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn Ban Chỉ huy Liên đội và các lớp chuẩn bị chương trình đảm bảo các hoạt động được tổ chức hiệu quả và mang tính giáo dục cao. Giáo viên chủ nhiệm giữ vai trò định hướng và hỗ trợ nội dung theo từng lớp.

Kết quả đạt được

Sau khi triển khai mô hình, chất lượng sinh hoạt dưới cờ của Liên đội có sự chuyển biến rõ rệt. Nội dung các buổi sinh hoạt trở nên phong phú, hấp dẫn, thu hút sự tham gia tích cực của đội viên.

Đa số các lớp đã chủ động xây dựng và thực hiện chương trình theo chủ đề được phân công. Khoảng trên 80% đội viên tham gia vào quá trình chuẩn bị và trình bày nội dung dưới nhiều hình thức sáng tạo như thiết kế slide, video, poster số và tổ chức trò chơi tương tác.

Nhiều đội viên đã mạnh dạn hơn khi thuyết trình trước tập thể, kỹ năng làm việc nhóm được cải thiện rõ rệt. Đặc biệt, năng lực số của học sinh từng bước được hình thành và phát triển thông qua việc sử dụng công nghệ để tìm kiếm thông tin, xử lý nội dung và trình bày ý tưởng.

Bên cạnh đó, vai trò của giáo viên chủ nhiệm và Ban Chỉ huy Liên đội được phát huy, góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp trong tổ chức hoạt động Đội.

Bài học kinh nghiệm

Từ quá trình triển khai giải pháp, tôi rút ra một số bài học kinh nghiệm như sau:

- Việc xây dựng kế hoạch theo chủ đề ngay từ đầu năm học là yếu tố quan trọng, giúp hoạt động được triển khai đồng bộ và tránh bị động.

- Cần phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việc đồng hành, hỗ trợ học sinh xây dựng nội dung và rèn luyện kỹ năng, đặc biệt là kỹ năng ứng dụng công nghệ.

- Phải tạo môi trường cởi mở, khuyến khích đội viên mạnh dạn thể hiện ý tưởng, chấp nhận thử nghiệm và sai sót để phát triển.

- Việc hướng dẫn học sinh sử dụng công nghệ cần đi từ đơn giản đến nâng cao, phù hợp với năng lực của từng đối tượng, tránh gây áp lực.

- Sự phối hợp chặt chẽ giữa Tổng phụ trách Đội – giáo viên chủ nhiệm – Ban Chỉ huy Liên đội là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của mô hình.

Kiến nghị

Để mô hình được triển khai hiệu quả và có khả năng nhân rộng, tôi xin đề xuất một số kiến nghị như sau:

- Đối với nhà trường: Tạo điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị công nghệ (máy chiếu, âm thanh, internet) và xây dựng kế hoạch lồng ghép hoạt động Đội với Hoạt động trải nghiệm một cách thường xuyên, đồng bộ.

- Đối với giáo viên chủ nhiệm: Tăng cường phối hợp với Tổng phụ trách Đội trong việc hướng dẫn học sinh xây dựng nội dung, hỗ trợ kỹ năng làm việc nhóm, thuyết trình và ứng dụng công nghệ trong quá trình chuẩn bị.

- Đối với Liên đội và Tổng phụ trách Đội: Tiếp tục đổi mới hình thức tổ chức, đa dạng hóa các sân chơi, đồng thời xây dựng ngân hàng ý tưởng, học liệu số để hỗ trợ các lớp triển khai thuận lợi hơn.

- Đối với cấp quản lý (Hội đồng Đội, Phòng VH-XH): Tổ chức các lớp tập huấn về chuyển đổi số trong công tác Đội; tạo diễn đàn chia sẻ mô hình hay, cách làm hiệu quả để các Liên đội có thể học tập và áp dụng.

- Đối với đội viên: Chủ động tham gia, mạnh dạn sáng tạo, tích cực rèn luyện kỹ năng số và kỹ năng làm việc nhóm thông qua các hoạt động thực tiễn.

Giải pháp Nâng cao năng lực số cho đội viên thông qua mô hình "Sân chơi đầu tuần" không chỉ góp phần đổi mới hình thức sinh hoạt dưới cờ mà còn tạo môi trường học tập tích cực, giúp đội viên phát triển phẩm chất, kỹ năng sống và đặc biệt là năng lực số. Mô hình có tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện thực tiễn nhà trường và có thể nhân rộng trong các Liên đội, góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay.