Bảo tàng Hàng Mã: Góc nhìn mới lạ về nghi lễ truyền thống

Triển lãm Bảo tàng Hàng Mã diễn ra từ ngày 14 đến 28-5 tại Trường đại học Mỹ thuật TP. HCM. Không gian sắp đặt được dựng chủ yếu từ bìa carton và các vật liệu thủ công, kết hợp cùng tranh vẽ, cắt dán và nhiều tác phẩm nghệ thuật do sinh viên của trường thực hiện. 

Từ những vật phẩm giấy quen thuộc trong đời sống tín ngưỡng của người Việt, nghệ sĩ Bảo Vương cùng các sinh viên đã tạo nên không gian đặc biệt khi nhìn những nghi lễ tưởng niệm dưới góc độ mới mẻ của nghệ thuật đương đại.

Khi hàng mã trở thành nghệ thuật

Theo nghệ sĩ Bảo Vương, ý tưởng của dự án bắt nguồn từ những nghi lễ tưởng niệm quen thuộc trong văn hóa Việt. Trong các dịp giỗ chạp hay cúng lễ, nhiều gia đình thường gửi đến tổ tiên những vật phẩm bằng giấy mô phỏng đời sống như tiền bạc, quần áo, nhà cửa, xe cộ hay điện thoại.

Từ đó, anh và các sinh viên đặt ra câu hỏi: "Nếu có thể gửi những vật dụng quen thuộc cho người đã khuất, vì sao chúng ta không thể gửi cả nghệ thuật, văn hóa, thơ ca hay hội họa?"

Chính câu hỏi đó đã trở thành điểm khởi đầu cho Bảo tàng Hàng Mã - dự án mở ra cuộc đối thoại giữa ký ức văn hóa dân gian với cách biểu đạt của thế hệ trẻ hôm nay. 

Ở đó, nghi lễ truyền thống bước ra khỏi những hình thức quen thuộc để được tái diễn giải bằng góc nhìn sáng tạo, mang tinh thần đương đại của các bạn sinh viên.

Hành trình làm mới những điều xưa cũ

Sau hơn hai tháng rưỡi thực hiện, nghệ sĩ Bảo Vương và các sinh viên đã cùng dựng nên một "ngôi nhà" mô phỏng kiến trúc hàng mã truyền thống, nổi bật với màu sắc rực rỡ và các họa tiết được làm hoàn toàn thủ công từ những vật liệu có thể đốt được.

Bước vào bên trong, người xem bắt gặp những tác phẩm do sinh viên đóng góp với nhiều chất liệu và phong cách. Mỗi tác phẩm là một cách suy ngẫm riêng về sự sống, cái chết, ký ức và sự tiếp nối. Đây là những chủ đề vốn quen thuộc trong tín ngưỡng nhưng nay được kể bằng ngôn ngữ trẻ trung hơn.

Tham gia thực hiện dự án, Nguyễn Thị Gia Mẫn - sinh viên năm 3 - cho biết nhóm sinh viên mong muốn đưa hơi thở hiện đại vào câu chuyện truyền thống. 

Vì vậy trong quá trình trang trí, các bạn đã sử dụng những hình ảnh gần gũi với đời sống hôm nay như ly cà phê, điện thoại di động hay xe máy phối hợp cùng những nét đặc trưng của ngôi nhà Việt Nam thân thuộc.

"Ban đầu vì thời gian làm việc khá gấp rút và có nhiều tranh cãi về ý tưởng chung nên mình cũng khá áp lực, nhưng quá trình hoàn thiện tác phẩm đã khiến mình có nhiều kinh nghiệm hơn. Mình cũng rất tự hào khi cả nhóm đã nỗ lực để hoàn thành triển lãm", Gia Mẫn chia sẻ.

Cùng tham gia dự án, Tăng Phương Hồng Nhung - sinh viên năm 3 - cho biết thử thách lớn nhất là làm sao dựng được một ngôi nhà lớn bằng bìa carton và giấy nhưng vẫn đủ chắc chắn, đồng thời giữ được sự chỉn chu trong từng chi tiết.

Theo Hồng Nhung, dù triển lãm có nhiều cách tân về hình thức, thông điệp cốt lõi mà nhóm hướng đến vẫn là tình yêu thương và lòng hiếu kính dành cho ông bà, tổ tiên.

Những tác phẩm kể chuyện về ký ức và gia đình

Mỗi tác phẩm trong triển lãm mang một câu chuyện riêng, nhưng đều gợi nhắc người xem về sự hữu hạn của thời gian và giá trị của những mối quan hệ thân thuộc trong cuộc sống.

Với Nguyễn Lê Hải Hà - sinh viên năm 3 - hai bức tranh theo chủ đề ghép hình mang tên Hồi đó và Lớn rồi được thực hiện bằng màu acrylic là cách bạn bày tỏ sự trân trọng dành cho cha mẹ.

"Hồi ức của con người khi lớn tuổi có thể trở nên rời rạc như những mảnh ghép, nhưng tình yêu của cha mẹ dành cho con thì không bao giờ mất đi. Đó là ý tưởng để mình thực hiện hai tác phẩm này", Hải Hà chia sẻ.

Trong khi đó, Lý Gia Hân - sinh viên năm 3 - mang đến triển lãm mô hình một chiếc trống bằng gỗ. Trên bề mặt là hình ảnh người ông thân yêu đang chơi trống được thể hiện bằng kỹ thuật cắt khắc như một cách tưởng nhớ người thân đã khuất. 

Tác phẩm được Gia Hân tỉ mẩn thực hiện trong hơn 1 tháng bằng tình cảm với người ông đã truyền cảm hứng lớn cho bạn trên con đường theo đuổi nghệ thuật.

Sau khi tham quan triển lãm, Phạm Nguyễn Thái Sơn (sinh năm 2004) cho biết bạn ấn tượng với cách nghệ sĩ và sinh viên biến những vật dụng quen thuộc trong đời sống thành một trải nghiệm nghệ thuật mới.

Theo Thái Sơn, Bảo tàng Hàng Mã là nơi giúp sinh viên thể hiện dấu ấn sáng tạo cá nhân qua từng tác phẩm và còn mang đến một góc nhìn mới về các nghi lễ truyền thống của người Việt, nơi ký ức, sự tưởng nhớ và nghệ thuật có thể cùng tồn tại trong không gian chung đầy sáng tạo.