Cấm gen alpha dùng mạng xã hội: Nên hay không nên? Kỳ 2: 'Lạc lối' trong 'thành phố không ngủ'

Có những “góc khuất” phía sau màn hình - nơi thế giới ảo bắt đầu tác động rõ hơn đến giấc ngủ, cảm xúc, việc học và cả cuộc sống thật của Gen Alpha.

Kiệt sức vì mạng xã hội

Chuyên gia tâm lý Cao Kim Thắm (Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển con người NHC Việt Nam chi nhánh Phan Chu Trinh TP.HCM) nhìn nhận, hiện nay học sinh THCS ở độ tuổi 11 - 15 tuổi đang đối mặt với nhiều vấn đề tâm lý liên quan đến mạng xã hội.

Một trong những vấn đề được tiếp nhận nhiều nhất hiện nay là “hội chứng sợ bị bỏ lỡ” (FOMO). Nhiều học sinh luôn lo mình tụt hậu, không theo kịp bạn bè hay các xu hướng trên mạng nên gần như lúc nào cũng dán mắt vào điện thoại.

Việc thường xuyên thấy những hình ảnh lung linh, hào nhoáng trên mạng xã hội khiến nhiều bạn rơi vào trạng thái so sánh bản thân, dần cảm thấy tự ti, mặc cảm và mất tự tin trong cuộc sống thật.

Nhiều bạn thức khuya để nhắn tin, xem video hay lướt mạng hàng giờ liền. Thói quen này không chỉ gây rối loạn giấc ngủ mà còn khiến các bạn dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu và kiệt sức.

Bạo lực mạng và những tổn thương vô hình

Bạn P.K (lớp 8, phường Tân Sơn, TP.HCM) từng được mẹ đưa đến gặp chuyên gia tâm lý trong trạng thái nhất quyết xin nghỉ học vì bị “bạo lực mạng”.

Từ những mâu thuẫn với nhóm bạn trong lớp, các bạn khác lập nhóm riêng để nói xấu, tẩy chay và cô lập P.K trên mạng xã hội. Những lời bôi nhọ kéo dài khiến bạn rơi vào trạng thái căng thẳng, uất ức và khủng hoảng tinh thần.

Trước đó, vì sợ bị “ra rìa”, chính bạn cũng từng hùa theo nhóm để nói xấu người khác dù trong lòng không muốn. Đến khi trở thành nạn nhân, bạn mới thực sự rơi vào cảm giác cô độc, áp lực và khủng hoảng kéo dài.

Sa đà vào cuộc đua xây dựng hình ảnh hào nhoáng

Mạng xã hội cũng đang khiến nhiều học sinh dần lệ thuộc vào lượt thích, lượt bình luận hay sự chú ý từ người khác.

Không ít bạn cố xây dựng hình ảnh “hoàn hảo” trên mạng để được công nhận.

Bạn K.T (lớp 9, phường Bình Thạnh, TP.HCM) có hoàn cảnh gia đình khó khăn, chơi cùng nhóm bạn khá giả. Trên mạng xã hội, thấy bạn bè khoe đồ hiệu, du lịch hay cuộc sống sang chảnh, K.T dần nảy sinh tâm lý tự ti và muốn chạy theo để được công nhận.

Không được gia đình đáp ứng nhu cầu vật chất, bạn trở nên bất mãn với ba mẹ, thậm chí lấy trộm tiền để phục vụ cho việc “sống ảo”. Khi bị gia đình phát hiện và la rầy, K.T có những hành vi làm đau bản thân như rạch tay, chân để phản ứng.

Theo chuyên gia Kim Thắm, áp lực phải xây dựng hình ảnh hào nhoáng trên mạng xã hội đang khiến nhiều học sinh mất cân bằng cảm xúc và hình thành những suy nghĩ tiêu cực về bản thân.

Khủng hoảng vì bị cắt, ghép hình ảnh nhạy cảm

Không ít học sinh còn trở thành nạn nhân của việc cắt ghép, phát tán hình ảnh nhạy cảm trên mạng xã hội.

Bạn M.T (lớp 9, phường Gia Định, TP.HCM) từng bị bạn trai cũ cắt ghép hình ảnh nhạy cảm rồi phát tán lên mạng xã hội sau mâu thuẫn tình cảm.

Sự việc khiến M.T bị bạn bè bàn tán, nói xấu và xa lánh. Từ học sinh bình thường, bạn trở nên hoảng loạn, sợ hãi và không dám giao tiếp với mọi người.

Những chiếc bẫy trên mạng xã hội

Theo Đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh (Đội Cảnh sát hình sự đặc nhiệm Công an TP.HCM) cho biết, có những “chiếc bẫy online” luôn rình rập mà bất kỳ học sinh THCS nào cũng có thể rơi vào.

- “Bẫy” từ những lời kết bạn

Đó là bị người lạ chủ động làm quen qua mạng xã hội bằng những lời nhắn thân thiện,

cuộc trò chuyện kéo dài mỗi ngày. Sau khi tạo được lòng tin, nhiều đối tượng bắt đầu dụ dỗ gặp mặt ngoài đời hoặc lừa đảo để lấy thông tin cá nhân.

- “Bẫy” từ những trào lưu câu view

“Sợ bị lạc quẻ”, “sợ bị chê lỗi thời” khiến nhiều học sinh tham gia các “challenge” nguy hiểm, hội nhóm “bóc phốt” hay đăng tải nội dung nhạy cảm chỉ để được chú ý trên mạng xã hội.

- “Bẫy” từ công nghệ AI

Hiện nay, nhiều đối tượng còn lợi dụng AI để cắt ghép hình ảnh, tạo nội dung giả nhằm đe dọa, tống tiền nạn nhân. Có bạn trở thành mục tiêu chỉ vì chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng xã hội.

Trong “thành phố không ngủ”, điều đáng sợ nhất đôi khi không phải những tài khoản xấu quá dễ nhận ra, mà là việc nhiều “cư dân số” vẫn chưa biết đâu là lời kết bạn bình thường và đâu là chiếc bẫy được ngụy trang bằng sự thân thiện.

Bảo vệ trẻ em giữa “ma trận” mạng xã hội

Thời gian qua, Hội Bảo vệ quyền trẻ em TP.HCM đã thực hiện nhiều hoạt động, chương trình và mô hình theo hướng lấy trẻ em làm trung tâm, từng bước chuyển từ truyền thông đơn thuần sang trao quyền và tăng cường sự tham gia thực chất của trẻ em.

Trong đó có thể kể đến mô hình “Câu lạc bộ Quyền trẻ em” tại 19 trường THCS cùng các hoạt động phối hợp với Công an TP.HCM đã giúp học sinh hiểu rõ hơn hậu quả pháp lý và xã hội của các hành vi vi phạm trên không gian mạng.

Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không chỉ là nhiệm vụ quản lý, mà là quá trình kết nối chính sách với cuộc sống – nơi mỗi trẻ em cần được lắng nghe, được đồng hành và được phát triển an toàn.

Chú PHẠM ĐÌNH NGHINH (Phó chủ tịch Thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em TP.HCM)

Khăn Quàng Đỏ cần cánh tay của bạn!

Thói quen sử dụng mạng xã hội của bạn như thế nào? Mong muốn của bạn khi sử dụng mạng xã hội là gì? Nếu bị cấm sử dụng mạng xã hội, bạn sẽ cảm thấy thế nào?

Hãy cho Khăn Quàng Đỏ biết ý kiến của bạn bằng cách quét mã QR trả lời nhanh những câu hỏi khảo sát nhé!

Câu trả lời của bạn sẽ góp phần giúp người lớn, các chuyên gia, nhà quản lý tìm ra những giải pháp, chính sách để giúp trẻ em sử dụng mạng xã hội an toàn.