Khơi dậy văn hóa đọc cho học sinh tiểu học từ hoạt động trải nghiệm “du hành vui cùng sách”

Trong giáo dục tiểu học, mỗi hoạt động Đội không chỉ là một sân chơi mà còn là môi trường quan trọng giúp học sinh rèn luyện kỹ năng, hình thành phẩm chất và phát triển năng lực một cách toàn diện. Việc đổi mới nội dung hình thức tổ chức để các hoạt động mang lại giá trị giáo dục thiết thực, góp phần hình thành thói quen học tập tích chực cho học sinh.

Tôi là Lê Văn Lĩnh, hiện công tác tại Trường tiểu học Cao Bá Quát (phường Đức Nhuận, TP.HCM), với hơn 12 năm gắn bó công tác Đội. Trong quá trình công tác, tôi luôn chủ động tham mưu với ban giám hiệu xây dựng và tổ chức các hoạt động Đội, phong trào thiếu nhi phù hợp với độ tuổi.

Tôi trực tiếp phụ trách sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt Liên đội, công tác Sao nhi đồng, bồi dưỡng Ban Chỉ huy Liên đội; đồng thời triển khai các hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống và phát động phong trào thi đua trong học sinh. Bên cạnh đó, tôi chú trọng phối hợp chặt chẽ với giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh nhằm xây dựng môi trường giáo dục tích cực, thân thiện.

Tuy nhiên, từ thực tiễn công tác, tôi nhận thấy một vấn đề đáng quan tâm: nhiều học sinh chưa hình thành được thói quen đọc sách, còn phụ thuộc vào thiết bị điện tử, dẫn đến vốn từ hạn chế và gặp khó khăn trong việc diễn đạt. Điều này đặt ra yêu cầu cần có những giải pháp giáo dục phù hợp, giúp học sinh tiếp cận tri thức một cách chủ động, tích cực hơn.

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, khi các thiết bị điện tử ngày càng thu hút trẻ em, việc hình thành thói quen đọc sách cho học sinh tiểu học đang trở thành một thách thức không nhỏ. Nhiều em dành phần lớn thời gian rảnh cho điện thoại, máy tính bảng thay vì đọc sách. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc tiếp nhận tri thức mà còn tác động trực tiếp đến sự phát triển năng lực ngôn ngữ và tư duy.

Từ thực tế đó, tôi đã đã triển khai hoạt động trải nghiệm "Du hành vui cùng sách" tại Đường sách Nguyễn Văn Bình như một giải pháp giáo dục thiết thực, góp phần khơi dậy niềm yêu thích đọc sách và từng bước hình thành văn hóa đọc cho học sinh.

Kết quả khảo sát đầu năm học 2025–2026 cho thấy một thực trạng đáng suy nghĩ: tỉ lệ học sinh đến thư viện đọc sách trong giờ ra chơi còn thấp, chỉ dao động từ 19,5% đến 23,2%, trong khi tỉ lệ sử dụng thiết bị điện tử tại nhà chiếm đa số, từ 56,8% đến 66,8%. Không ít học sinh chưa biết lựa chọn sách phù hợp, chưa có phương pháp đọc hiệu quả, dẫn đến vốn từ hạn chế, gặp khó khăn khi diễn đạt và viết văn.

Tại không gian văn hóa đặc trưng này, học sinh được tham gia vào một hành trình trải nghiệm sinh động. Các em được giao lưu với các nhà văn, diễn giả, lắng nghe những chia sẻ về giá trị của việc đọc sách, cách lựa chọn sách phù hợp và phương pháp đọc hiệu quả. Những câu chuyện truyền cảm hứng từ người viết đã giúp học sinh nhận ra rằng sách không chỉ là tri thức mà còn là người bạn đồng hành.

Bên cạnh đó, chương trình còn tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm hấp dẫn như trò chơi dân gian (ô ăn quan, rút thăm gỗ), vẽ tranh, tô màu, vẽ chibi, pha chế nước, trồng cây… Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực sáng tạo mà còn góp phần định hướng lối sống lành mạnh, hạn chế phụ thuộc vào thiết bị điện tử.

Hiệu quả của chương trình thể hiện rõ qua sự thay đổi tích cực của học sinh. Sau hoạt động, tỉ lệ học sinh đến thư viện tăng lên trên 70%, trong khi tỉ lệ sử dụng thiết bị điện tử giảm xuống còn khoảng 12% – 14%. Đặc biệt, tỉ lệ học sinh đọc sách tại nhà tăng lên đáng kể, đạt từ 34% đến 45,5%.

Không chỉ thay đổi về thói quen, học sinh còn có sự tiến bộ rõ rệt trong học tập. Các em biết sử dụng từ ngữ phong phú hơn, diễn đạt mạch lạc hơn và bước đầu biết vận dụng hình ảnh so sánh, liên tưởng trong bài viết. Hình ảnh học sinh ngồi đọc sách tại hành lang, trong lớp học vào giờ ra chơi ngày càng trở nên quen thuộc, thay thế cho những hoạt động chạy nhảy thiếu kiểm soát trước đây.

Sự chuyển biến tích cực này cũng được phụ huynh ghi nhận rõ rệt. Nhiều phụ huynh chia sẻ rằng con em mình đã chủ động đọc sách hơn, giảm thời gian sử dụng điện thoại, thậm chí còn đề nghị được đến nhà sách vào cuối tuần. Có em trước đây ngại đọc, nay đã hình thành thói quen đọc sách mỗi ngày và tiến bộ rõ rệt trong học tập.

Có thể thấy "Du hành vui cùng sách" không chỉ là một hoạt động trải nghiệm mà còn là một giải pháp giáo dục hiệu quả, góp phần phát triển năng lực ngôn ngữ, tư duy và hình thành phẩm chất chăm học, tự học cho học sinh. Quan trọng hơn, chương trình đã tạo ra sự thay đổi từ nhận thức đến hành vi, giúp học sinh đến với sách bằng niềm vui và sự hứng thú tự nhiên.

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, những mô hình như "Du hành vui cùng sách" cần được nhân rộng, nhằm xây dựng một thế hệ học sinh có văn hóa đọc, có năng lực tự học và sẵn sàng thích ứng với xã hội hiện đại. Bởi lẽ, khi học sinh biết yêu sách, chính là lúc các em đang từng bước mở ra cánh cửa tri thức và xây dựng nền tảng vững chắc cho tương lai.