Khi chiếc xe khách lướt ngang những cánh rừng cao su đang mùa thay lá non mơn mởn và mùi đất đỏ ngai ngái bụi mù theo gió thốc vào những cánh cửa sổ mở toang là lúc tôi biết đã gần về đến nhà.

Trên xe nêm đầy người và hành lý, tiếng nói tiếng cười xôn xao và những câu chào hỏi của hành khách trên chuyến xe cuối năm về quê ăn Tết. Ở vùng biên giới mịt mù gió nắng ấy, chẳng có những tòa nhà chọc trời, chẳng có phố xá nhộn nhịp mà chỉ có những mái nhà bình yên đầy mùi Tết chờ những đứa con về sum họp.

Càng gần Tết, xóm nhỏ quê tôi càng rộn ràng, nhà ai cũng sơn phết lại, trang hoàng đón Tết. Con đường quê nho nhỏ chẳng ai bảo ai, mỗi người một tay phát cỏ, quét lá, treo cờ Tổ quốc rực rỡ sắc xuân. Đường quê ngày thường vắng vẻ bỗng tấp nập hơn, xe cộ ngược xuôi sắm Tết, ân cần hỏi thăm nhau: "Sắm Tết đến đâu rồi?", "Mấy đứa nhỏ về hết chưa?".

Với tôi, Tết mang mùi của ký ức tuổi thơ ngọt ngào - nơi có ngôi nhà gỗ đơn sơ gió lùa qua kẽ ván, có dáng nội tôi lom khom ngồi gấp lá bánh chưng. Năm nào cũng vậy, nội tự tay cắt lá dong, gấp lá cho bố tôi gói bánh.

Nội chuẩn bị lì xì cho đám cháu nhỏ không sót đứa nào, số tiền không lớn nhưng chúng tôi lúc nào cũng háo hức chờ sáng mồng 1 Tết xếp hàng để được nội mừng tuổi mới. Có nội, căn nhà nhỏ lúc nào cũng chộn rộn tiếng nói cười.

Thế rồi nội tôi mất vào một chiều giáp Tết, để lại cho chúng tôi một sự hụt hẫng, một khoảng trống không thể khỏa lấp. Tết mỗi năm vẫn về, nhưng chiếc ghế nội hay ngồi trước hiên nhà từ nay để trống.

Vắng nội nhưng nếp Tết trong nhà vẫn được gìn giữ như xưa. Chưa đến tháng Chạp mẹ tôi đã canh ngày mua vạn thọ, hướng dương về trồng, giữa tháng Chạp bố tôi bắt đầu nhặt lá mai rồi lo đứng lo ngồi sợ trời lạnh quá mai không kịp nở. Ở quê tôi thường mỗi nhà đều trồng vài gốc mai trước hiên.

Cây mai là vậy, cả năm sống lặng lẽ chẳng ai thèm chú ý vì màu lá xanh xám, thân cây xù xì. Nhưng rồi chỉ cần trút bỏ lớp áo úa vàng cũ kỹ, hứng đủ nước, sương mai và nắng vàng là nụ hoa sẽ kết chùm.

Tôi thích thú với việc quan sát hình dáng nụ hoa biến đổi từng ngày thật diệu kỳ: từ lấm tấm xanh rì be bé, sau vài ngày đã chúm chím vàng, rồi có khi sau một đêm hoa bung nở vàng rực rỡ một khoảng sân, một góc trời. Hương hoa tỏa thơm nhè nhẹ là thứ hấp dẫn loài ong mật.

Một cơn gió nhẹ thổi qua là cành hoa lung lay. Cánh hoa rơi lả tả phủ kín mặt đất mà bố tôi hay gọi là lộc lá. Bầy trẻ thơ chạy ùa ra reo hò phấn khích, bố mẹ tôi gác lại những bận rộn cuối năm ngồi uống trà ngắm hoa - với tôi đó có lẽ là cảnh xuân tươi đẹp nhất trong ký ức.

Tết bắt đầu chạm ngõ từ những ngày này khi cả gia đình mỗi người một việc. Chị em tôi được giao nhiệm vụ lôi hết chén dĩa, ly tách ra rửa, lôi chăn mền ra giặt phơi kín bờ rào, lau ban thờ, lau bát nhang, quét mạng nhện sạch bóng nhà cửa để "tống cựu nghênh tân" chào đón những điều mới mẻ và may mắn.

Đó là những ngày gian bếp của mẹ tôi lúc nào cũng đỏ lửa và bận rộn từ hũ dưa hành củ kiệu, món giò thủ hay nồi thịt kho tàu, những cuốn chả ram giòn tan... Hồi bé tôi chỉ mong đến Tết để được ăn cọng mứt dừa xanh xanh đỏ đỏ ngọt tan đầu lưỡi.

Tranh thủ mấy buổi tối sau khi xong việc ngoài vườn rau, mẹ cùng các cô trong xóm rủ nhau nạo dừa, sên mứt tám chuyện quẩn quanh trong xóm ngoài làng, chuyện chuẩn bị Tết đến đâu, ngoài chợ món nào đắt rẻ ra sao. Mùi mứt dừa thơm béo ngậy tỏa lan trong đêm đông lạnh cùng tiếng nói chuyện rộn ràng đến tận khuya.

Từ bé đến lớn, tôi vẫn luôn mong chờ những phiên chợ ngày cuối năm ở quê, nơi người ta mang bày bán đủ loại nông sản vườn nhà, từ xấp lá chuối, mấy bó rau mùi già, những chùm sung đến những rổ trái cây đủ loại.

Ở quê, nói đi chợ Tết chưa chắc là có món nào cần mua, nhưng có lẽ là thói quen, cứ phải ra chợ để ngóng xem Tết đến đâu rồi. Chợ Tết được quy hoạch rất rõ ràng bài bản. Con đường lớn là những sạp dưa hấu bày bán đủ loại dưa. Bán chạy nhất là dưa tròn quả to, hầu như nhà ai cũng mua một, hai cặp trưng bàn thờ.

Những con đường xung quanh chợ đều được trưng dụng làm khu bán hoa, nào vạn thọ, hoa mai, hoa giấy, quất... nhưng vạn thọ luôn là khu đắt hàng nhất. Người ta bảo vạn thọ là loài hoa gợi nhớ phong vị Tết phương Nam xưa - cái Tết của khó khăn, thiếu thốn nhưng đong đầy tình nghĩa.

Cứ Tết đến dù giàu hay nghèo, dù năm qua được mất ra sao ai cũng có cặp vạn thọ đặt trước nhà. Vạn thọ dễ trồng, gieo ngoài đất hay trong những chiếc chậu đan bằng tre thô sơ, chỉ cần tưới nước và đủ nắng là đơm hoa.

Năm nào cũng vậy, dù nhà trồng nhiều hoa, mẹ tôi vẫn lựa thêm vài chậu mang về đi tảo mộ ông bà. Mẹ nói ủng hộ để người ta mau bán hết còn kịp về quê ăn Tết. Một năm ngược xuôi bôn ba tất tả, ai cũng mong đến Giao thừa trở về nhà kịp bữa cơm đoàn viên.

Tôi nhớ da diết những chiều 30 Tết, khi nhà đã không còn hột bụi, khi khói đốt đống lá cây cuối cùng bay lên bảng lảng, bố tôi đốt một nén hương trầm trên bàn thờ tổ tiên, mẹ tôi làm cơm cúng Tất niên. Cái mùi hương trầm bố tôi đốt những chiều đó không lẫn vào bất cứ ngày nào khác.

Dẫu chẳng còn bé bỏng để háo hức mong ngóng Tết về xúng xính quần áo mới hay lì xì đầy túi, Tết vẫn ở đó như một kỳ nghỉ để mỗi chúng ta chậm lại, quay về bên mái nhà, nơi có người thân yêu mong ngóng. Một mùa xuân còn được "về ăn cơm mẹ nấu", được sum vầy bên mái ấm đầy ắp tiếng cười thì ở đó vị Tết vẫn tròn đầy, mùi Tết vẫn vẹn nguyên.