Thắp lại ký ức trung thu xưa với triển lãm Ngựa trời gắp lửa

Từ ngày 23-8 đến 12-10-2025, Đình Sơn Trà (phường Tân Định, TP.HCM) trở thành không gian đặc biệt diễn ra triển lãm Trung thu Ngựa trời gắp lửa - Thắp lại ký ức do nhóm Khởi Đăng Tác Khí thực hiện.

Sau thành công của triển lãm Tầm Tập năm 2024, năm nay nhóm tiếp tục tái hiện ký ức Trung thu xưa qua hàng chục chiếc đèn lồng thủ công tinh xảo, kết hợp trải nghiệm thưởng trà, ăn bánh trong không gian đình trăm tuổi giữa lòng thành phố.

Khác với những triển lãm nghệ thuật thông thường, Ngựa trời gắp lửa giới hạn mỗi lượt tham quan khoảng 10 đến 15 khách trong 35 phút.

Trong khoảng thời gian này, người xem vừa lắng nghe thuyết minh về các mẫu đèn lồng, ý nghĩa chủ đề và những câu chuyện, truyền thuyết Trung thu xưa, vừa thong thả thưởng thức trà nóng, bánh dân gian được bày sẵn gần khu vực lối vào.

Không gian thưởng lãm còn được sắp đặt nhiều bảng chú thích về cách làm đèn, nguồn cảm hứng và câu chuyện văn hóa gắn với từng mẫu. Từ khung trúc được uốn, nối, ráp, đến công đoạn dán giấy kiếng, vẽ hoa văn hai mặt rồi ghép khớp… Mỗi chiếc đèn đều là kết tinh của hàng chục giờ lao động tỉ mỉ, đầy tâm huyết.

Những chiếc lồng đèn giấy xưa hình cua, cá chép, cá chép hóa rồng, bướm… được đặt những cái tên mỹ miều như Cự Giải, Hồ Điệp, Lý Ngư Hóa Long, Ngư Long Kim Hoa... Sắc màu rực rỡ của giấy kiếng, cùng các chi tiết ghép nối cầu kỳ gợi nhớ không khí Trung thu trong ký ức nhiều thế hệ. Không ít bạn trẻ chọn diện áo dài, áo yếm xưa đến triển lãm để chụp ảnh.

Giữ gìn và lan tỏa giá trị văn hóa Việt

Bạn Kim Hồng Việt Ánh (sinh viên ngành Thiết kế đồ họa, Trường đại học Văn Lang) lần đầu đến triển lãm sau khi được bạn bè giới thiệu. Ánh chia sẻ: "Mình biết đến triển lãm của Khởi Đăng Tác Khí từ năm ngoái nhưng chưa có dịp đi.

Năm nay, biết nhóm tiếp tục với dự án mới, lại đang trong giai đoạn làm đồ án tốt nghiệp liên quan đến hoa văn nghệ thuật Việt Nam, mình càng muốn tham quan để học hỏi thêm cách các anh chị nghiên cứu, vẽ và ứng dụng họa tiết truyền thống".

Việt Ánh ấn tượng nhất với chiếc lồng đèn giấy kiếng hình rồng mang tên Đại Long, có chiều dài lên đến 20m. "Không gian rất ấn tượng, nhất là đèn Đại Long - vừa đẹp, vừa có tính ứng dụng khi chụp ảnh.

Tuy vậy, ánh sáng buổi tối chưa đồng đều: có chỗ hơi tối, có chỗ lại gắt. Mình nghĩ nếu ánh sáng được cân chỉnh hài hòa hơn và có thêm khoảng trống rộng rãi, khách tham quan sẽ càng dễ dàng chụp hình và tận hưởng trọn vẹn không khí triển lãm", cô bạn bày tỏ.

Chia sẻ với Mực Tím, chị Nguyễn Thị Minh Nguyệt (thuyết minh viên, thành viên nhóm Khởi Đăng Tác Khí) cho biết: "Năm nay chúng tôi chọn hình tượng bọ ngựa - con vật gắn với nhiều câu ca dao, tục ngữ Việt Nam. Trong dân gian, bọ ngựa còn được gọi bằng nhiều cái tên như ngựa trời hay Đường Lang.

Người xưa tin rằng mỗi khi hoàng hôn đỏ rực, ông Trời nhóm bếp nấu cơm và sứ giả của Ngọc Hoàng - chính là con ngựa trời - sẽ xuống trần gắp than hồng từ bếp nhà dân mang về trời để thổi lửa.

Hình tượng ngựa trời còn gợi lên sự mạnh mẽ, tinh thần quật cường. Thông qua đó, triển lãm muốn gửi đi thông điệp kêu gọi bảo vệ loài vật nằm trong Sách đỏ nhưng vốn là thiên địch hữu ích cho nông nghiệp. Đừng để chúng, cũng như những giá trị văn hóa, dần biến mất theo thời gian".

Theo chị Nguyệt, để vận chuyển những chiếc lồng đèn khổng lồ vào không gian đình, nhóm phải dùng xe tải lớn, bố trí tư thế phù hợp và có người đi kèm giữ khung. Dù tốn nhiều công sức, các thành viên vẫn kiên trì vì mong muốn giới thiệu đến công chúng những giá trị truyền thống.

Chị Nguyệt cũng bật mí: "Trước mắt, ban tổ chức còn có workshop tạo hình chó bưởi - vật phẩm quen thuộc trong mâm cúng Trung thu của nhiều gia đình. Trong tương lai, chúng tôi hy vọng có thể tổ chức thêm workshop làm lồng đèn, các buổi trình diễn văn hóa dân gian như dựng mâm cúng Trung thu… để các bạn trẻ nói riêng và người yêu thích văn hóa truyền thống nói chung được trực tiếp tham gia và trải nghiệm, từ đó thêm trân quý những giá trị xưa".