Ngại nói lời yêu thương với người thân: khi tình cảm bị ‘giấu kín’

Một tin nhắn "nhớ bạn quá" có thể gửi đi rất nhanh giữa bạn bè. Một dòng trạng thái đầy cảm xúc cũng có thể dễ dàng xuất hiện trên mạng xã hội.

Thế nhưng, với không ít người trẻ, việc nói một câu đơn giản như "con yêu mẹ" hay "con thương ba" lại trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Khi lời yêu thương trở nên khó nói

ThS tâm lý Vương Nguyễn Toàn Thiện - Phó trưởng ngành Tâm lý học, Trường đại học Hùng Vương; Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tâm lý Lumos - cho biết, việc một bộ phận giới trẻ ngày nay ngại nói lời yêu thương với gia đình là hiện tượng có thật, nhưng cần được nhìn nhận đa chiều thay vì chỉ đánh giá là "lạnh nhạt" hay "vô tâm".

Trong nhiều gia đình Việt Nam, tình thương thường được thể hiện qua hành động hơn là lời nói, nên các bạn trẻ có thể "biết là thương" nhưng lại không quen nói ra.

Đằng sau sự ngại ngùng ấy là nhiều nguyên nhân. Trước hết là yếu tố tâm lý. Bên cạnh đó, sự phát triển của mạng xã hội cũng phần nào làm thay đổi cách giao tiếp của giới trẻ.

Ngoài ra, khoảng cách thế hệ cũng khiến việc chia sẻ trở nên khó khăn, khi cha mẹ và con cái không thực sự hiểu cách biểu đạt cảm xúc của nhau.

Bạn Bảo Trâm (lớp 12, Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, phường Xuân Hòa, TP.HCM) chia sẻ: "Nói những lời yêu thương hơi khó với mình, bởi vì mình cũng không thường xuyên nói, nên khi nói ra cảm giác hơi ‘sến’".

Đây có lẽ cũng là lý do lớn khiến nhiều bạn trẻ ngại nói lời yêu thương với bố mẹ, người thân trong gia đình.

Bảo Trâm cho biết vì ngại nói nên thường thể hiện bằng hành động như viết lời chúc trong thiệp vào các dịp lễ hoặc phụ giúp gia đình làm việc nhà.

Khoảng cách vô hình từ "cái tôi" và khác biệt thế hệ

Còn với bạn Nguyễn Tiến Minh (lớp 12, Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa, TP.CHM), việc nói lời yêu thương với mẹ thì khá dễ, nhưng với ba lại rất khó: "Mình rất hay tâm sự với mẹ, còn với ba thì hầu như không.

Mình không nói lời yêu thương với ba nhưng thay vào đó thường hỏi han ba dạo này như thế nào, làm việc có mệt hay không, chứ không nói trực tiếp ra lời yêu thương".

Với Minh, những mâu thuẫn tưởng chừng nhỏ nhặt trong cuộc sống lại tạo ra khoảng cách lớn với ba. Dù mong muốn hàn gắn, cậu bạn thừa nhận "cái tôi" tuổi dậy thì đã khiến việc mở lời trở nên khó khăn.

Không chỉ riêng Tiến Minh, nhiều bạn trẻ cũng rơi vào tình huống tương tự. Lớn lên cùng những va chạm trong gia đình, họ dần hình thành khoảng cách vô hình với cha mẹ mà chính họ cũng khó lý giải.

Đây cũng là tâm lý phổ biến ở lứa tuổi vị thành niên. Theo ThS tâm lý Vương Nguyễn Toàn Thiện, ở giai đoạn này, các bạn có xu hướng khẳng định cái tôi, đề cao sự độc lập, nên đôi khi việc thể hiện tình cảm với gia đình dễ bị xem là ngại ngùng hoặc không cần thiết.

Không chỉ bị cản trở bởi "cái tôi" như trường hợp của Tiến Minh, nhiều người trẻ còn cảm nhận rõ sự thay đổi trong cách họ thể hiện cảm xúc. Nếu như khi còn nhỏ, việc thể hiện tình cảm với gia đình là điều tự nhiên, thì càng lớn, nhiều người trẻ lại cảm thấy khó mở lời hơn.

Nguyễn Đăng Minh (lớp 12, Trường THPT Trưng Vương, phường Sài Gòn, TP.HCM) cho biết khi còn nhỏ, bạn có thể dễ dàng nói ra lời yêu thương. Thế nhưng theo thời gian, khoảng cách dần xuất hiện.

Cảm giác ấy không phải là hiếm, khi nhiều người trẻ thừa nhận họ vẫn yêu gia đình, nhưng lại gặp khó khăn trong việc bày tỏ.

Không phải lúc nào sự im lặng cũng bắt đầu từ khoảng cách lớn. Đôi khi nó xuất phát từ những hiểu lầm rất nhỏ trong cách giao tiếp.

Trong một lần cãi vã với mẹ, Đăng Minh kể rằng chỉ vì một câu nói vô tình mà mọi chuyện trở nên căng thẳng trước họ hàng. 

"Lúc đó mình chỉ nói vì mẹ giữ chìa khóa nên mình không vào được nhà, nhưng mẹ nghĩ mình đang trách mẹ. Trước đó hai mẹ con đã cãi nhau lớn, mình không muốn tiếp tục cãi vã trước họ hàng nên đã thôi không nói nữa", Đăng Minh nói.

Dù sau đó đã chủ động xin lỗi mẹ, cậu bạn vẫn không thể nói ra điều mình thật sự muốn nói: "Mình rất muốn nói mình thương mẹ, nhưng lại không dám", Minh bộc bạch.

Câu chuyện ấy cho thấy, rào cản trong việc thể hiện tình cảm đôi khi không nằm ở việc có nói lời yêu thương hay không, mà ở chỗ người trong cuộc có biết cách nói ra đúng lúc.

ThS tâm lý Vương Nguyễn Toàn Thiện lý giải, trong nhiều gia đình, xung đột không hẳn xuất phát từ những vấn đề lớn mà từ cách diễn đạt cảm xúc. Khi lời nói không được truyền đạt đúng ý nghĩa, hiểu lầm dễ xảy ra và nếu không được giải tỏa kịp thời, có thể tạo thành khoảng cách lâu dài.

Không chỉ xuất phát từ bản thân người trẻ, cách thể hiện tình cảm của các thành viên trong gia đình cũng phần nào ảnh hưởng đến việc bày tỏ cảm xúc.

Không nói ra có phải là vô tâm?

Thanh Ngọc (sinh viên khoa Thiết kế truyền thông, Đại học Kinh tế TP.HCM) chia sẻ: "Vào những dịp đặc biệt, mình thường gửi lời chúc qua tin nhắn. Vì gia đình mình cũng không hay nói những lời yêu thương với nhau, nên từ nhỏ đến lớn mình cũng ít nói".

Điều này cho thấy, khi việc bày tỏ tình cảm không được duy trì thường xuyên trong gia đình, người trẻ cũng dần hình thành thói quen giữ cảm xúc cho riêng mình.

Tuy nhiên, sự im lặng không nên bị xem như một biểu hiện của sự vô tâm. Với nhiều người trẻ, tình cảm vẫn hiện hữu, chỉ là được thể hiện theo cách khác.

Phương Anh chia sẻ rằng trong những lúc mẹ ốm đau, bạn luôn muốn nói lời yêu thương nhưng lại ngại ngần. "Mình sợ mẹ ngại, mẹ sẽ thấy mình yếu đuối, nên mình không nói, thay vào đó mình sẽ ở bên cạnh chăm sóc", Phương Anh nói.

ThS tâm lý Vương Nguyễn Toàn Thiện cho rằng, người trẻ ngày nay không vô tâm hơn, mà đúng hơn là họ đang thể hiện cảm xúc theo những cách khác so với các thế hệ trước.

Về mặt tâm lý, mỗi thế hệ lớn lên trong bối cảnh xã hội và văn hóa khác nhau, nên cách họ học cách yêu thương và bày tỏ cảm xúc cũng khác nhau.

Ngoài ra, cần phân biệt giữa "không có cảm xúc" và "khó biểu đạt cảm xúc". Nhiều bạn trẻ vẫn rất quan tâm đến gia đình, nhưng thể hiện qua những cách gián tiếp như hỗ trợ tài chính, dành thời gian hoặc cố gắng phát triển bản thân.

Đây là biểu hiện của sự gắn bó, chỉ là không phải lúc nào cũng được chuyển hóa thành lời nói.

Cũng có một yếu tố tâm lý quan trọng là sự thay đổi trong nhu cầu cá nhân. Người trẻ ngày nay chú trọng nhiều hơn đến cái tôi và không gian riêng, nên cách họ kết nối với gia đình có thể ít mang tính phụ thuộc hơn, nhưng không đồng nghĩa với việc ít tình cảm hơn.

Tất nhiên, không thể phủ nhận rằng trong một số trường hợp, áp lực cuộc sống, công nghệ hoặc nhịp sống nhanh có thể khiến việc quan tâm bị "gián đoạn". Nhưng nhìn tổng thể, vấn đề không nằm ở việc người trẻ "vô tâm", mà nằm ở sự khác biệt trong ngôn ngữ và cách thức thể hiện cảm xúc giữa các thế hệ.

Vì vậy, thay vì gắn nhãn, điều quan trọng hơn là tìm cách hiểu và "dịch" được cách yêu thương của nhau trong gia đình.